بررسی شرایط فیزیکوشیمیایی توده نفوذی مولد کانسار مس- طلای پورفیری-اپی ترمال مسجدداغی با استفاده از ترکیب شیمیایی بیوتیت

زمین شناسی اقتصادی

دوره 14، شماره 4 - شماره پیاپی 35، زمستان 1401، صفحه 149-174   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/econg.2023.79377.1056

نویسندگان

شهره حسن پور^{* 1}؛ زهره رهنما²؛ سوسن ابراهیمی³

¹دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

²دکتری، گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران

³استادیار، گروه اکتشاف معدن، دانشکده مهندسی معدن، نفت و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

کانسار مس- طلای پورفیری- اپی­ ترمال مسجدداغی در انتهای غربی زون ساختاری البرز- آذربایجان، در حاشیه جنوبی پهنه قفقاز کوچک جای‌گرفته است. توده دیوریت پورفیری ائوسن که به درون سنگ ­های آتشفشانی آندزیتی نفوذکرده است، به رخداد کانه ­زایی رگه ­ای کوارتز- طلادار که با دگرسانی ­های پتاسیک، فیلیک، آرژیلیک و پروپیلیتیک همراه است، منجر‌شده است. بررسی‌های ریزکاو الکترونی نشان می ­دهد که بیوتیت‌های موجود در زون پتاسیک مسجدداغی در رده فلوگوپیت قرار داشته و در گروه بیوتیت­های تعادل مجدد یافته  (متعلق به گروه بیوتیت­ های ماگمایی) جای گرفته ­اند. جایگاه تکتونوماگمایی و ماهیت ماگمایی توده‌های نفوذی این کانسار در ارتباط با گرانیتوئیدهای کالک‌آلکالن است که از گوشته منشأ گرفته ­اند. دماسنجی بیوتیت در کانسار مسجدداغی دمایی بین 417 تا 641 درجه سانتی‌گراد را نشان می ­دهد. شرایط فوگاسیته اکسیژن در بیوتیت ­­های ماگمایی در محدوده بافر هماتیت- مگنتیت و نیکل- اکسید نیکل قرار گرفته ­اند که نشان‌دهنده بالا بودن فوگاسیته اکسیژن ماگما در این کانسار است. در بیوتیت‌های مسجدداغی بین فوگاسیته هالوژن و خطوط ( log (ƒH₂O/ƒHF، log (ƒH₂O/ƒHCl) و log (ƒHF/ƒHCl) ) روند خطی/ موازی مشاهده نمی‌شود؛ بنابراین ممکن است، بیوتیت‌ها تحت شرایط یکسانی تشکیل‌نشده‌ باشند و در طیف وسیعی از دما و ترکیب با سیالات گرمابی در تعادل مداوم بوده باشند. مقایسه هالوژن ­های کانسار مسجدداغی با سایر کانسارهای پورفیری در دنیا، تشابه را با کانسارهای بینگهام و سانتاریتا نشان می ­دهد.

کلیدواژه‌ها

بیوتیت؛ شرایط فیزیکوشیمیایی؛ مس- طلای پورفیری؛ مسجدداغی؛ ایران

مراجع