گونه‌شناسی نقد ادبی در نشریة ارمغان

جُستارهای نوین ادبی

دوره 55، شماره 4 - شماره پیاپی 219، زمستان 1401، صفحه 102-128   

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jls.2023.79078.1371

نویسندگان

نرگس صالحی¹؛ یحیی طالبیان^{* 2}؛ مهدی محبتی³

¹دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

²استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

³استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

چکیده

با شکل‌گیری و انتشار مطبوعات از میانۀ دورۀ قاجار، بخشی از محتوای مطبوعات به مطالب و موضوعات ادبی اختصاص پیدا کرد و اندک‌اندک مجلات تخصصی در زمینۀ ادبیات در ایران شکل گرفت. یکی از حوزه‌هایی که نشریات ادبی به آن پرداخته‌اند، انتشار مقالاتی دربارۀ نقد متون ادبی بود. هر نشریه‌ای با توجه به رویکرد گردانندگان، به یک یا چند گونۀ ادبی توجه می‌کردند و آثار ادبی را بر آن اساس بررسی و نقد می‌کردند. نشریۀ ارمغان که از بهمن‌ماه 1298 در تهران با مدیریت حسن وحیددستگردی تا اسفندماه 1357 منتشر شد، یکی از نشریات تخصصی ادبیات در ایران است که قریب به شصت سال منتشر گردید و مقالات گوناگونی در حوزه نقد ادبی منتشر نمود. در پژوهش حاضر با بررسی تمامی شماره‌های نشریه از سال 1298 تا 1357 گونه‌ها و جریان‌های نقد ادبی نشریه به دست آمده است. بر همین اساس از میان 183 مقالۀ به دست آمده از نشریۀ ارمغان، طی 9 گونۀ عمده دسته‌بندی شده‌اند که از میان آن‌ها، گونۀ مطالعات تطبیقی با 59 مقاله و چهار رویکرد یکی از گونه‌های پر بسامد در نشریه ارمغان است و این در حالی است که هنوز مفهوم ادبیات تطبیقی به شکل درست در ایران شکل نگرفته است و از میان رویکردهای مطالعات تطبیقی، مطالعات برون‌فرهنگی به جهت نمایش قدرت تأثیرگذاری ادبیات فارسی موردتوجه بوده است. پس از آن به ترتیب نقد گونۀ ادبی با 31 و نقد زبانی با 27 مقاله و نقد بلاغی با 22 مقاله از پربسامدترین گونه‌های نقد در این نشریه هستند. با بررسی این گونه‌های نقد می‌توان گفت تمامی عرصه‌های نقد ادبی در این نشریه متأثر از رویکرد سنتی گردانندگان آن به ادبیات است و همین امر موجب شد تا در این نشریه تنها یک مقاله دربارۀ ماهیت نقد ادبی نوشته شود.

کلیدواژه‌ها

جریان‌شناسی؛ نقد ادبی؛ نشریات ادبی؛ مجلۀ ارمغان

مراجع