قصد و ایده‌آل بی‌فرزندی و تک‌فرزندی در شهر تهران

علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد

مقاله 5، دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 43، بهار 1402، صفحه 182-153   

نوع مقاله: پژوهشی- کاربردی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/social.2023.80418.1288

نویسندگان

فاطمه مدیری^{* 1}؛ فاطمه کیانی علی آبادی²

¹دانشیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات خانواده، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران

²کارشناس ارشد جمعیت‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

گسترش بی­ فرزندی و تک­ فرزندی در جهان از پیامدهای عمیق‌ و چشمگیر کاهش سریع باروری در قرن بیستم بوده که چالش‌های متعددی را به همراه داشته است؛ بر این اساس در این مقاله به شیوع بی ­فرزندی و تک­ فرزندی و عوامل مؤثر بر آن در شهر تهران پرداخته­ شد. جامعه آماری این پیمایش با ابزار پرسشنامه، متأهلان شهر تهران بودند که با استفاده از فرمول کوکران و اثر طرح مطلوب، 1273 مرد و زن متأهل انتخاب شدند که سن زن در خانواده ایشان 15 تا 49 سال بود. شیوه نمونه‌گیری، خوشه‌ای چندمرحله‌ای بود و در تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و رگرسیون لجستیک دووجهی استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که در شهر تهران، 4/2 درصد ایده ­آل بی ­فرزندی، 1/4 درصد قصد بی­ فرزندی، 5/16 درصد ایده ­آل تک­ فرزندی و 9/24 درصد قصد تک­ فرزندی را گزارش کردند. قصد و ایده­ آل بی ­فرزندی و تک ­فرزندی متأثر از مجموعه‌ای از متغیرهای زمینه­ ای، نگرشی، ساختاری و زوجی بوده است. ایده ­آل بی ­فرزندی در سطح معناداری متأثر از نگرش­ های برابرطلبانه و کاهش احساس امنیت، و قصد بی­ فرزندی در سطح معناداری متأثر از نگرش ­های برابرطلبانه، کاهش احساس امنیت و کاهش نشاط زناشویی بوده است. ایده ­آل تک­ فرزندی در سطح معناداری در مردان، در افراد با سنین کمتر، درآمد بیشتر، دین‌داری کمتر، نگرش­ های جنسیتی برابرطلبانه و احساس امنیت کمتر و قصد تک ­فرزندی در مردان، در افراد با سنین کمتر، تحصیلات بیشتر، دین‌داری کمتر، نگرش‌های جنسیتی برابرطلبانه و احساس امنیت کمتر، بیشتر گزارش شده است. به‌طورکلی می­‌توان گفت، قصد و ایده­ آل بی­ فرزندی شایع نبوده و قصد و ایده­ آل تک ­فرزندی به ­مراتب بیش از آن‌ها بوده است. قصد بی­ فرزندی و تک­ فرزندی بیش از ایده­ آل بی­ فرزندی و تک­ فرزندی بوده است. در تبیین قصد و ایده­ آل بی ­فرزندی و تک­ فرزندی، سهم متغیرهای نگرشی بیش از دیگر عوامل است و با اتخاذ سیاست‌های مطلوب، شکاف میان ایده‌آل و قصد بی‌فرزندی و تک‌فرزندی کاهش و فرزندآوری افزایش خواهد یافت.

کلیدواژه‌ها

قصد فرزندآوری؛ ایده‌آل فرزندآوری؛ بی‌فرزندی؛ تک‌فرزندی؛ باروری

مراجع