تأملی بر نشانه‌های کالایی‌شدن امر مقدس با تأکید بر زیارت | ||
| علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| مقاله 2، دوره 22، شماره 3 - شماره پیاپی 53، پاییز 1404، صفحه 33-66 اصل مقاله (633.17 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی- مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/social.2023.81140.1314 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا بستان1؛ علی یوسفی* 2؛ سپیده پارساپژوه3 | ||
| 1دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 2استاد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 3پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات علوم اجتماعی دین، پاریس، فرانسه | ||
| چکیده | ||
| کالایی‌شدن فرایندی است که در طی آن اشیاء، رویدادها، مکان‌ها و روایت‌های واقعی، به کالاها یا خدماتی دارای ارزش مبادله تبدیل می‌شوند. کالایی‌شدن امر مقدس به‌ویژه در قلمرو گستردۀ زیارت، اصالت و تقدس زیارت را در معرض چالش قرار داده است. با وجود روند فزایندۀ زیارتگاه‌ها و گسترش عمل مناسکی زیارت و شتاب کالائی شدن آن در ایران، مطالعۀ این فرایند، تا حدی زیادی مغفول مانده است. هدف نوشتار حاضر، واکاوی نظام‌مند تعاریف، مؤلفه‌ها و نشانه‌های کالایی‌شدن امر مقدس، در تحقیقات علمی پیشین حوزۀ زیارت است. یافته‌های به‌دست آمده نشان می‌دهد: نخست اینکه مطالعات کالائی شدن زیارت دارای گستردگی جغرافیایی، تنوع روش‌شناختی و جلوه‌های چندگانه پژوهشی است. دیگر آنکه نشانه‌های کالایی‌شدن در شش بُعد اصلی و به‌هم‌پیوسته قابل دسته‌بندی بوده که عبارتند از: «پولی‌شدن، نمایشی شدن، عمومی‌شدن، بوروکراتیزه‌شدن، دیجیتالی‌شدن و سیاسی شدن»؛ سوم، کالایی‌شدن امر مقدس، پدیده‌ای چندوجهی است که هم دارای ابعاد اقتصادی آشکار و هم لایه‌های غیراقتصادی پیچیده است و این دگردیسی عمدتاً در قالب تحول فضاهای مذهبی، اشیاء، نمادها و مناسک بازنمایی می‌شود؛ و آخر اینکه، عمده تحقیقات موجود کمتر به فرآیند کالایی شدن «تجربۀ زیارت» در میان خود زائران و نیز چگونگی تعامل و هم‌نوایی این فرآیند خُرد با تغییرات کلان سیاسی- اقتصادی و میانه نهادی پرداخته‌اند. این مقاله با ارائۀ طبقه‌بندی شش‌بُعدی و شناسایی نقاط کور پژوهشی، چارچوب اولیه‌ای را برای مطالعۀ عمیق‌تر و بومی‌تر مسئلۀ کالایی‌شدن زیارت در ایران، پیشنهاد نموده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| کالایی‌شدن؛ امر مقدس؛ مناسک دینی؛ زیارت؛ مرور نظام‌مند | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,830 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,045 |
||