آسیبپذیری اقلیمی و راهبردهای پایداری منابع آب در حوضۀ کارون شمالی | ||
| جغرافیاوتوسعه ناحیه ای | ||
| مقاله 8، دوره 21، شماره 2 - شماره پیاپی 43، تابستان 1402، صفحه 229-255 اصل مقاله (1.6 M) | ||
| نوع مقاله: مطالعه موردی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jgrd.2023.81647.1261 | ||
| نویسندگان | ||
| ّبیژن صابری1؛ داریوش رحیمی* 2؛ جواد خوشحال دستجردی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| 2استاد هید رواقلیم، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| 3دانشیار آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| چکیده | ||
| حوضه آبی کارون شمالی در تأمین پایدار منابع آب جنوب غرب و فلات مرکزی ایران مؤثر است. رخداد خشکسالیهای حوضه به کاهش 50% آبدهی و افت سطح ایستابی آبخوانها منجر شده است. زیاد بودن ضریب تغییرات آبدهی حوضه (63%) بیانگر آسیبپذیری منابع آب است. برای تحلیل شاخص آسیبپذیری اقلیمی (2020-1990) از روش تحلیل مؤلفههای مبنا و برای رتبه بندی عامل از شاخص مقدار ویژه استفاده شد. یافتههای آماری نشان داد، مهمترین عاملهای مؤثر در آسیب پذیری اقلیمی(CVI) حوضه کارون شمالی، تغییرپذیری دبی (W=1.987)، فراوانی خشکسالی (W=1.658)، آب کشاورزی (W=1.33) و کسری مخزن آبخوان (W=1.09) هستند. زیرحوضه های بهشتآباد، ونک و لردگان دارای ضریب آسیبپذیری بحرانی و زیاد هستند و بازفت و کوهرنگ کمترین آسیبپذیری را دارند. برای آیندهنگری حوضه از شرایط اقلیمی (2040-2020) و مبتنی بر تغییر اقلیم در سناریوهای SSp4.5,SSp 8.5 گزارش ششم و پیشرانهای منفی و مثبت برنامههای توسعه حوضه در افق 1420 استفاده شد. یافتهها نشان داد، با ادامه روند فعلی دما و رخداد خشکسالیها و اجرای پروژههای انتقال آب و عمرانی در چارچوب پیشرانهای منفی، شدت شاخص آسیبپذیری بیشتر میشود، اما با انتخاب راهبردهای مبتنی بر پیشرانهای مثبت سازگاری با تغییر اقلیم، اصلاح الگوی مصرف و تعدیل میزان آب قابلانتقال (از 770 به 212) شاخص آسیبپذیری اقلیمی در چشمانداز (2040-2020) کاهش مییابد؛ تداوم وضع موجود به افزایش شاخص آسیبپذیری، تنشهای اجتماعی و مهاجرتهای اقلیمی منجر خواهد شد؛ ازاینرو بازنگری در راهبردهای بهرهبرداری، تعدیل برنامههای توسعه، انتخاب راهبردهای سازگاری تغییر اقلیم و اصلاح الگوی مصرف آب مبتنی بر توان اکولوژی به افزایش تابآوری و پایداری منابع آب کمک می کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آسیبپذیری اقلیمی؛ منابع آب؛ کارون شمالی؛ پیشران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 944 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,009 |
||