بررسی تأثیر بیوچار بر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک تحت کشت کینوا در شرایط تنش آبی و شوری

آب و خاک

مقاله 5، دوره 38، شماره 1 - شماره پیاپی 93، فروردین و اردیبهشت 1403، صفحه 69-85   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jsw.2024.83859.1322

نویسندگان

ام البنین توراج زاده¹؛ حلیمه پیری^{* 1}؛ امیر ناصرین²؛ محمدمهدی چاری¹

¹گروه مهندسی آب، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران

²گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان ملاثانی، ملاثانی، ایران

چکیده

استفاده مناسب و کاربردی از ضایعات کشاورزی موجب کاهش فشار بر محیط‌زیست خواهد شد. این پژوهش با هدف بررسی اثرات بیوچار در شرایط تنش آبی و شوری آب آبیاری بر ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی خاک انجام شد. آزمایش در شرایط گلخانه به­صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتورها شامل آب آبیاری (60، 80 و 100 درصد نیاز آبی گیاه به­ترتیب، I₁، I₂ و I₃)، بیوچار تهیه شده از درختان جنگلی شمال در دمای 300 درجه سلسیوس (صفر، 2 و 4 درصد جرمی خاک گلدان به‌ترتیب B1، B2 و B3) و کیفیت آب (با قابلیت هدایت الکتریکی 1، 4 و 7 دسی‌زیمنس بر متر به‌ترتیب S1، S2 و S3) بود. گلدان­ها به­صورت یک روز در میان توزین شده و کمبود آب تا حد رطوبت زراعی براساس تغییرات جرم گلدان محاسبه شد. بعد از پایان فصل کشت کینوا (برداشت نیمه اول فروردین 1401)، برای بررسی اثر بیوچار بر میزان عناصر غذایی خاک و برخی ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی خاک در شرایط تنش آبی و شوری آب آبیاری، نمونه­برداری از خاک هر گلدان انجام شد. نمونه­ها به آزمایشگاه منتقل و ویژگی­های جرم مخصوص ظاهری و حقیقی، pH و شوری خاک، درصد نیتروژن، فسفر و پتاسیم قابل جذب در آزمایشگاه اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد مقدار بیوچار، آب آبیاری و شوری آب و اثرات متقابل آن­ها در سطح احتمال یک و پنج درصد بر ویژگی­های اندازه­گیری شده تأثیر معنی­داری داشت. افزودن 2 و 4 درصد جرمی بیوچار به خاک سبب افزایش مقدار فسفر (به­ترتیب 35 و60 درصد)، پتاسیم (57 و 61 درصد)، نیتروژن (83 و 91 درصد)، pH (13 و 13 درصد) و قابلیت هدایت الکتریکی خاک (EC) (13 و 57 درصد) شد. جرم مخصوص حقیقی خاک با افزودن 2 و 4 درصد جرمی بیوچار به خاک به‌ترتیب 13 و 21 درصد و جرم مخصوص ظاهری به‌ترتیب 11 و 22 درصد کاهش یافت. کاهش عمق آب آبیاری و افزایش شوری آب باعث افزایش مقدار فسفر، پتاسیم، نیتروژن، pH و EC خاک شد. مقدار آب آبیاری تأثیر معنی­داری بر جرم مخصوص ظاهری و حقیقی نداشت اما شوری آب آبیاری سبب افزایش معنی­دار جرم خصوص ظاهری و حقیقی خاک شد. اگر چه افزایش بیوچار به خاک باعث افزایش عناصر غذایی مورد نیاز گیاه در خاک شد اما با توجه به این­که افزودن این ماده آلی به خاک در سطوح زیاد سبب افزایش قابلیت هدایت الکتریکی خاک می­شود لذا استفاده از مقادیر زیاد بیوچار در خاک باید با احتیاط انجام شود.

کلیدواژه‌ها

پتاسیم؛ جرم مخصوص ظاهری؛ فسفر؛ قابلیت هدایت الکتریکی؛ نیتروژن

مراجع