نقد نظریۀ حجب وارث مسلمان از ارثبردن وارث کافر

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 8، دوره 55، شماره 4 - شماره پیاپی 135، زمستان 1402، صفحه 215-235   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2022.78065.1419

نویسنده

قدرت الله نیازی^*

استادیار گروه الهیات دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

ازجمله مقررات مهم مالی، ارث‌بردن انسان‌ها از یکدیگر درصورت وجود شرایط است که همواره در بین ملل و پیروان ادیان آسمانی رایج بوده است. در شریعت اسلامی با تشریع احکام دقیق، مراتب و طبقات ارث‌بَران و سهم هرکدام تبیین شده است. بر پایۀ عموم آیات ارث، همۀ افراد واجد شرایط، صرف‌نظر از وابستگی دینی، از یکدیگر ارث می‌برند. این عمومات، به‌اتفاق فقهای فریقین، با ادله‌ای قطعی، یعنی روایات دال بر ارث‌نبردن کافر از مسلمان، تخصیص خورده است؛ ولی دربارۀ ارث‌بری مسلمان از کافر، میان فقهای مذاهب اسلامی اختلاف‌نظر وجود دارد. اکثر فقهای عامه معتقدند مسلمان از کافر ارث نمی‌برد. فقهای امامیه و برخی از عامه معتقدند مسلمان از کافر ارث می‌برد. نکتۀ اساسی این است که فقهای امامیه به‌طور یکپارچه معتقدند باوجود وارث مسلمان، وارث کافر از ارث مُورّث کافر محروم می‌شود، هرچند مسلمان از طبقات دورتر و کافر از طبقات نزدیک‌تر باشد. در این پژوهش، مسئلۀ حجب مسلمان از وارث کافر به‌روش توصیفی‌تحلیلی و سندکاوی مورد بررسی قرار گرفته، برخلافِ عقیدۀ مشهور، این نتیجه حاصل شده که ادلۀ حجب، ناتمام است و وارث کافر در قالب مقررات کلی ارث، از مورّث کافر ارث می‌برد.

کلیدواژه‌ها

ارث؛ حجب؛ مسلمان؛ کافرحربی؛ کافر ذمی

مراجع