اعتبار قطع و رواداری نقض آن

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 9، دوره 57، شماره 1 - شماره پیاپی 140، بهار 1404، صفحه 207-230   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2024.84699.1660

نویسنده

سیدمحمدحسن مومنی^*

استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران و استاد درس خارج فقه و اصول حوزهٔ علمیهٔ قم

چکیده

اکثر اصولیان بر این باورند که حجیت و اعتبار، ذاتیِ قطع طریقی و قطع، علت تامه برای آن است و امکان نقضِ حجیت و نهی شرعی از ترتیب اثردادن به قطع وجود ندارد؛ چراکه چنین چیزی به سلب ذاتیات از ذات باز می‎گردد و در واقع و یا در نگاه شخص قاطع به تناقض می‌انجامد. این پژوهش با روش تحلیلی‌توصیفی در پِی تثبیت این فرضیه است که باتوجه‌به احتمال جهل مرکب در قطع و همچنین تأخر جایگاه و تحققِ قطع از حکم شرعی و مقام واقع مقطوع و شأن حق‌الطّاعه، نهی شرعی از قطع، به‌سانِ قطع موضوعی بدونِ هیچ‌گونه محذوری پذیرفته است؛ چه اینکه چنین سلب حجیتی در شریعت واقع شده است؛ ازآن‌رو که وجوب متابعت، امر ذاتی قطع نبوده و مقتضای حق‌الطاعه و ناشی از حق مولویتی است که در توسعه و تضییق به ارادۀ شارع مقدس وابسته است و باوجود محتمل‌بودنِ انطباق قطع بر جهل مرکب و تأخر رتبۀ قطع از واقع وجودی امر مقطوع، وحدت موضوعی، به‌عنوانِ شرط لازم در تناقض هرگز محقق نمی‌شود.

کلیدواژه‌ها

قطع طریقی؛ قطع موضوعی؛ حجیت ذاتی؛ نهی از قطع؛ نهی ارشادی؛ نهی مولوی

مراجع