حجیت اصل مثبت با درنگ در روایات

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 10، دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 141، تابستان 1404، صفحه 255-280   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2024.83534.1615

نویسنده

احسان مهرکش^*

استاد سطوح عالی حوزۀ علمیۀ قم

چکیده

در مورد فرق اصول و امارات موارد متعددی ذکر شده است؛ اختلاف‌هایِ «موضوعی»، «مجعولی»، «جوهری» و «تفاوت از منظر ادله» مواردی است که در کتب اصولی و برخی از کتب فقهی برای وجه تفاوت این دو مقوله قابل مشاهده است و به ‌واسطۀ همین موارد، غالب اصولیان و فقها، معتقدند اگر اماره‌ای دارای لوازم باشد، علاوه ‌بر مدلول مطابقی، این لوازم نیز حجت است، لیکن در اصول عملیه همچون استصحاب، فقط دلالت مطابقی متصف به حجیت است و لوازم اصل که از آن به «اصل مثبت» تعبیر می‌شود حجت نیست. این تفاوت در مواد بسیار زیادی از فقه و اصول تأثیر مستقیم دارد. مسائلی چون: «اثبات ارث برای وراث هنگام مجهول ‌بودن فوت والد»، «اثبات طهارت هنگام شک در وجود مانع»، «استصحاب کلی نوع دوم و سوم»، «جریان اصل در واجب اصلی و تبعی» و «استصحاب عدم‌ ازلی» بخشی از مسائل فقهی و اصولی است که قبول یا عدم‌قبول «اصل مثبت»، در این مسائل نظری کاملاً متفاوت برای متکفل استنباط پدید می‌آورد. مقالۀ حاضر تفاوت از منظر ادله روایی را مورد بررسی قرار داده و سعی دارد با روش کتابخانه‌ای به بررسی اخبار واردۀ باب استصحاب بپردازد و علاوه ‌بر اثبات «اصل مثبت» باتوجه‌ به روایات، برخی از برخوردهای ناصواب  اصولیان را نیز نمایان سازد.

کلیدواژه‌ها

استصحاب؛ امارات؛ اصل مثبت؛ لوازم عقلی؛ لوازم عادی

مراجع