تحلیل مکانی و زمانی زمین‌لرزه‌های ایران در طی سال‌های 1907 تا 2023

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 9، دوره 13، شماره 4 - شماره پیاپی 52، زمستان 1403، صفحه 222-243   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geoeh.2024.87246.1470

نویسنده

حمید گنجائیان^*

دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

موقعیت زمین­ ساختی ایران سبب شده است تا این کشور پتانسیل لرزه ­خیزی بالایی داشته باشد. با توجه به اینکه زمین ­لرزه با خسارات جانی و مالی زیادی همراه است و مطالعه در این زمینه دارای اهمیت بالایی است، در این پژوهش به تحلیل مکانی و زمانی زمین ­لرزه ­های رخ داده در ایران پرداخته شده است. این پژوهش بر مبنای روش ­های کمی است. مهم­ترین داده ­های پژوهش، لایه رقومی ارتفاعی 30 متر SRTM، لایه رقومی گسل­ های ایران و همچنین اطلاعات مربوط به کانون زمین ­­لرزه ­های ثبت شده در ایران در طی سال­ های 1907 تا 2023 (1402-1286) است که از سایت USGS تهیه شده است. مهم­ترین ابزارهای پژوهش ArcGIS و SPSS بوده است. با توجه به اهداف مورد نظر، در این پژوهش ابتدا به آنالیز مکانی و سپس آنالیز زمانی زمین­ لرزه­ های رخداده پرداخته شده است. بر اساس نتایج حاصله، در طی دوره زمانی موردمطالعه، 7139 زمین­ لرزه با بزرگای بیش از 3 ریشتر در ایران ثبت شده است که 12 زمین ­لرزه بیش از 7 ریشتر بزرگا داشته­ اند (بر این اساس حدوداً هر 10 سال یک‌بار شاهد یک زمین ­لرزه بیش از 7 ریشتری در ایران بوده ­­ایم). نتایج آنالیز مکانی و تحلیل فضایی زمین­ لرزه ­های رخ داده نشان داده است که از نظر کمی و تعداد کانون­ های زمین ­لرزه، مناطق جنوب غربی کشور دارای بیش­ترین پتانسیل لرزه ­خیزی هستند ولی از نظر زمین­لرزه ­های با بزرگای بالای 7 ریشتر، مناطق شرقی و شمال غربی کشور دارای پتانسیل بالاتری هستند. همچنین مناطق مرکزی کشور، خصوصاً مناطق مجاور شهر اصفهان، دارای کم­ترین پتانسیل لرزه­ خیزی هستند. نتایج آنالیز زمانی زمین ­لرزه ­های رخ داده نیز نشان داده است که بیش­ترین تعداد زمین ­لرزه ­های رخ داده مربوط به ماه­ های فروردین و اردیبهشت و ساعات اولیه بامداد بوده است.

کلیدواژه‌ها

منطقه‌بندی خطر زلزله؛ تحلیل خطر لرزه‌ای؛ تحلیل مکانی و زمانی زلزله؛ گسل‌های فعال؛ گسل‌های زاگرس و نایبند

مراجع