پیامدهای تغییر اقلیم بر دما و بارش کشور افغانستان با تأکید بر حوضه های هیرمند و هریرود

فصلنامه آب و توسعه پایدار

مقاله 5، دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 31، بهار 1403، صفحه 35-48   

نوع مقاله: پژوهشی کاربردی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jwsd.v11i1.2312-1294

نویسندگان

سمیه پارسا¹؛ آذر زرین^{* 2}؛ عباس مفیدی²؛ عباسعلی داداشی رودباری³

¹دانشجوی کارشناسی‌ارشد، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

²دانشیار، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

³پژوهشگر پسادکتری اقلیم‌شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

یکی از مسائل پرچالش در مدیریت منابع آب، پیامدهای تغییر اقلیم بر پیکره آبی هر سرزمین است. بررسی اثرات تغییر اقلیم بر افغانستان که سرچشمه‌ای مهم برای منابع آب ایران است، ضروری است. به منظور بررسی ویژگی‌های دما و بارش و روند تغییرات آن‌ها در افغانستان و دو حوضه هیرمند و هریرود از داده‌های شبکه‌ای MSWX در یک دوره 40 ساله (2020-1981) استفاده شد. جهت بررسی پیش‌نگری‌‌های آینده از برونداد پنج مدل CMIP6 در دوره آینده نزدیک (2050-2026) استفاده و به منظور کاهش عدم قطعیت مدل‌های منفرد، یک چندمدلی همادی تولید شد. بررسی متوسط پهنه‌ای بارش نشان داد که به ‌ترتیب 11/2، 12/2 و 12/3 میلی‌متر/دهه از بارش افغانستان، حوضه‌های هیرمند و هریرود در چهار دهه اخیر کاسته شده است. در مقابل، متوسط پهنه‌ای دما 0/43، 0/45 و 0/57 درجه سلسیوس/دهه به ترتیب در افغانستان، هیرمند و هریرود افزایش یافته است. نتایج نشان داد دما در هر سه منطقه مورد بررسی طی دوره آینده نزدیک تحت دو سناریو SSP2-4.5 و SSP5-8.5 دارای بی‌هنجاری مثبت خواهد بود. در مقابل، بارش تحت سناریو SSP2-4.5 در مناطق شمالی افغانستان و دو حوضه مورد بررسی و تحت سناریو SSP5-8.5 در کل پهنه افغانستان و دو حوضه، بی‌هنجاری منفی خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها

CMIP6-MME؛ تغییرات بارش؛ چند مدلی همادی؛ کشور افغانستان

مراجع