بررسی ماهیت و شرایط اجرای مجازات ضِغْث در فقه امامیه

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 3، دوره 57، شماره 3 - شماره پیاپی 142، پاییز 1404، صفحه 59-90   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2024.86782.1740

نویسنده

مسعود بسامی^*

استادیار گروه حقوق،واحد اسلام آباد غرب،دانشگاه آزاد اسلامی،اسلام آباد غرب، ایران

چکیده

یکی ازمجازات‌های تعیین‌شده در شریعت اسلام، «ضغث» است که مجازات بزهکاری‌ است که به‌دلیل بیماری توانایی تحمل مجازات اصلی (شلاق) را ندارد و بدین‌رو، مجازات وی به ضِغث که مجازات‌ جایگزین و سَبُک‌تر است تبدیل می‌شود. در حقوق کیفری ایران به تأسی از فقه امامیه، مجازات ضِغث پذیرفته شده، لیکن شرایط‌ و ماهیت‌ آن مبهم‌ و مجمل است و برای فهم آن‌ها لازم است ‌به ‌فقه که خاستگاه این مجازات است رجوع شود. هدف از انجام پژوهش حاضر که ‌‌با روش‌ توصیفی‌‌تحلیلی ‌انجام شده، تعیین ماهیت و شرایط اجرای مجازات ضِغث‌ در فقه ‌امامیه ‌است. یافته‌های تحقیق بیانگر این است که در کلام فقها در خصوص جرم مستوجب مجازات ضِغث دو قرائت وجود دارد که لزوماٌ مقابل یکدیگر نیستند. برخی از فقها به‌ویژه متقدمان ‌در آثار خود مجازات ضِغث را در کتاب زنا و به‌عنوان یکی از گونه‌های کیفر زنای غیرمحصنه یاد کرده‌اند. در سوی دیگر، فقهای معاصر طبق استفتایی که از آن‌ها صورت گرفته ‌مجازات ضِغث را علاوه‌بر زنا در سایر جرایم حدی مستوجب جلد و در جرایم تعزیری نیز جاری دانسته‌اند. دلایل دیدگاه اخیر که صحیح به نظر می‌رسد این است که اولاً آنچه باعث تبدیل مجازات زانی به ضِغث گردیده «بیماری» است؛ لذا در سایر جرایم نیز هرجا چنین علتی وجود داشته باشد جریان پیدا می‌کند؛ ثانیاً در تعزیرات نیز از طریق قیاس‌اولویت تعمیم می‌یابد.

کلیدواژه‌ها

حد؛ تعزیر؛ شلاق؛ ضِغث؛ مجازات بیمار

مراجع