واکاوی کاربرد آیات قرآنی و احادیث در مقامات حریری

علوم قرآن و حدیث

دوره 56، شماره 2 - شماره پیاپی 113، بهمن 1403، صفحه 167-189   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jquran.2024.82787.1536

نویسندگان

صادق هاشمی امجد^{* 1}؛ مهدی خرمی سرحوضکی²؛ حسن مجیدی²؛ سید مهدی نوری کیذقانی²

¹دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

²دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده

بازتاب الفاظ و مفاهیم آیات قرآن و احادیث به شیوه‌های مختلف همواره زینت‌بخش آثار اهلِ علم و ادب بوده است. این شیوه‌ها از منظر هنری و بلاغی در یک سطح نیستند؛ یعنی پی‌بردن به محتوای ارزشمند آن‌ها، گاه آشکار و گاه پنهان است. دستیابی به مفاهیم آشکار به‌صرف آشنایی ظاهری با آیات و روایات میسّر است، چنان‌که از قدیم فرقۀ ظاهریه به همین شهرت یافته‌اند. لکن دریافت اغراض پنهان از عهدۀ کسانی بر می‌آید که پیش از مهارت در انواع فنون و صناعات ادبی، با علوم و ادبیات قرآن و حدیث اُنس داشته و عمر خود را در پیچ‌وخم این راه سپری کرده‌اند. مقامات حریری ازجمله آثاری است که از این منظر درخور توجه و بررسی است. رواج مفاهیم قرآنی در مقامات، از قرن پنجم به بعد و انس و الفت حریری با متون دینی و توجه وی به نکات اخلاقی اهمیت ویژه‌ای به این واکاوی می‌بخشد. حریری به دو شیوۀ لفظی و معنوی از قرآن کریم تأثیر پذیرفته است. این اثرپذیری در مقامات حریری بیشتر به‌شکل تلمیح، تأثیرِ تطبیقی، تأثیرِ واژگانی در انواعِ وام‌گیری و برایندسازی، تأثیر الهامی‌بنیادی و تأثیر گزارشی صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها

آیات قرآن؛ احادیث؛ مقامات حریری

مراجع