ماهیت و گسترۀ مغالطات ناشی از اشتراک لفظی با تأکید بر دیدگاه ارسطو، فارابی و ابنسینا | ||
| جستارهایی در فلسفه و کلام | ||
| دوره 57، شماره 1 - شماره پیاپی 114، خرداد 1404، صفحه 229-249 اصل مقاله (1.18 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/epk.2024.89010.1352 | ||
| نویسنده | ||
| محمد ایزدیتبار* | ||
| استادیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). | ||
| چکیده | ||
| اشتراک اسم، اشتراک در احوال ذاتی لفظ و اشتراک در احوال عرضی لفظ از اقسام مهم مغالطات لفظی است که در طول تاریخ منطق در کانون توجه منطقدانان بوده است. در این نوشتار دیدگاه ارسطو، فارابی و ابنسینا در این سه قسم مغالطه مورد کنکاش قرار گرفته و نقاط مشترک و تمایز دیدگاهها نشان داده شده است. همه آنان به اهمیت این سه قسم مغالطه واقف بوده و آنها را در صدر بحث از مغالطات قرار دادهاند و در بسیاری از مصادیق این مغالطات، اتفاقنظر دارند اما در نحوه بیان اقسام و تعبیراتی که درباره آن دارند و در گستره برخی اقسام اختلافاتی مشاهده میشود. دو تفاوت در سخنشان دیده میشود یکی در اطلاق اشتراک بر این اقسام که ابنسینا در هر سه از واژه اشتراک بهره برده است، ولی ارسطو و فارابی واژه اشتراک را به قسم اول و دوم اختصاص دادهاند. البته مقتضای نگاه دقیقتر اختصاص اشتراک به قسم نخست است و به کاربردن آن برای سایر اقسام نوعی تسامح میطلبد. تفاوت دیگر در اعجام و گستره آن است که ابنسینا آن را مرادف احوال عرضی لفظ دانسته است و در نوشتار و گفتار جاریش میداند اما ارسطو و فارابی آن را مختص نوشتار دانستهاند. اینکه مغالطه اعجام چه معنایی دارد و چرا برخی مختص نوشتارش دانستهاند، هردو، بررسی شده است. از کلمات ارسطو و ابنسینا چهار معنا برای اعجام استفاده میشود و همین تعدد معنا علت اختلاف در گستره اعجام شده است و در حقیقت ارسطو و فارابی و ابنسینا در مغالطهای که مختص نوشتار است، اختلافی ندارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مغالطه اشتراک اسم؛ اشتراک در احوال لفظ؛ اشتراک در احوال ذاتی لفظ؛ اشتراک در احوال عرضی لفظ؛ مغالطه در اعراب؛ مغالطه در اعجام | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,096 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 643 |
||