استفاده از توکسین تولیدی قارچ‌های مولد اسکای مو به‌عنوان روش زیست‌سنجی برای غربالگری ارقام انگور

پژوهش های حفاظت گیاهان ایران

مقاله 3، دوره 38، شماره 3 - شماره پیاپی 65، پاییز 1403، صفحه 227-240   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jpp.2024.85310.1165

نویسنده

محمود رضا کریمی شهری^*

بخش تحقیقات گیاه‌پزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران

چکیده

بیماری اسکای مو یک بیماری کمپلکس و پیچیده است که علایم ایجاد شده تحت تأثیر فاکتورهای محیطی و عوامل پاتوژنیکی متفاوتی می­باشد. اغلب عوامل پاتوژنیک تولید متابولیت­های سمی داخل گیاه می­کنند که ممکن است محرک علایم بیماری باشند. عوامل قارچی مهم اسکا شاملPhaeoacremonium aleophilum (Pal) ،Phaeomoniella chlamydospora (Pch)  وFomitiporia mediterranea (Fme)  بوده که تولید متابولیت­های ثانویه می­کنند و احتمالاً در ایجاد علایم بیماری اسکای مو نقش مهمی دارند. پولولان یک پلی‌‌ساکارید خطی و متابولیت ثانویه مهم بوده که توسط قارچ­های Pa1،  Pchو Fme تولید می­شود. در این آزمایش اثر پولولان برکاهش وزن‌کالوس پنج رقم انگور تجاری استان خراسان رضوی شامل‌کلاهداری، ترکمن 8، ترکمن 6، فخری شاهرود و کشمشی‌قوچان و همچنین تأثیر آن بر فعالیت­های فیزیولوژیکی (زنده‌مانی کالوس) با استفاده از اسپکترفتومتر ارزیابی شد. این آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. هدف اصلی این تحقیق ارزیابی روشی ساده و سریع جهت غربالگری ارقام مختلف انگور به بیماری اسکا بود. برای این منظور استخراج متابولیت ثانویه اگزوپلی‌ساکارید (پولولان) از قارچ‌ها انجام و تولید کالوس پنج رقم انگور تجاری نیز با استفاده از محیط‌کشت موراشیگ و اسکوگ (MS) صورت گرفت. سپس کالوس‌ها با غلظت‌های مختلفی (15%، 30% و 45%) از پولولان مایه‌زنی شدند. همچنین تأثیر متابولیت استخراجی روی برگ‌های جداشده نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل نشان دادند که قارچ Pal میزان پولولان بیشتری تولید کرد. تمامی برگ‌های انگور جداشده علایمی به‌صورت آب‌سوختگی پهنک برگ (بین‌رگبرگ‌ها) را نشان داد و قسمت‌های آب‌سوخته نکروزه و قهوه‌ای شدند. همچنین نتایج نشان داد که توکسین پولولان اثر قابل توجهی بر کاهش وزن خشک کالوس ارقام مختلف انگور مورد آزمایش دارد. رقم انگور ترکمن 8 نسبت به سایر ارقام مورد آزمایش دارای درصد کاهش وزن کالوس کمتری بود (26%) و پس از آن ارقام کلاهداری (31%) و ترکمن 6 (40%) در گروه­های بعدی قرار گرفته­اند. ارقام کشمشی قوچان (48%) و فخری شاهرود (44%) بیشترین کاهش وزن خشک کالوس را در پی داشته است. مجموع اثرات متقابل رقم، توکسین و قارچ­های عامل مولد اسکا نشان داد که رقم ترکمن 8 در مقابل غلظت 45% توکسین تولید شده توسط قارچPal  کمترین‌کاهش وزن کالوس به میزان 65% را نسبت به شاهد داشته است و بیشترین کاهش وزن کالوس به میزان 90% مربوط به رقم کشمشی قوچان بود. با توجه واکنش ارقام انگور نسبت به توکسین قارچ‌های مولد اسکا می‌توان نتیجه گرفت‌که رقم انگورترکمن 8 حساسیت کمتری نسبت به رقم انگور کشمشی قوچان در مقابل بیماری اسکای انگور از خود نشان خواهد داد.

کلیدواژه‌ها

زوال تدریجی انگور؛ کالوس؛ متابولیت ثانویه

مراجع