بررسی عملکرد و اجزاء عملکرد اکوتیپ‌های مختلف زیره سبز (Cuminum cyminum L.) تحت تأثیر تنش خشکی

بوم شناسی کشاورزی

مقاله 5، دوره 16، شماره 3 - شماره پیاپی 61، پاییز 1403، صفحه 493-511   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/agry.2024.85108.1172

نویسندگان

وحید بذر افشان¹؛ فرزاد پاک نژاد^{* 1}؛ حمیدرضا فنایی²؛ داوود حبیبی¹؛ مرتضی سیاوشی³

¹گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

²مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

³گروه علوم کشاورزی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

چکیده

تنش خشکی، تولید زیره در ایران را خصوصاً در مراحل گل‌دهی با چالش جدی مواجه می­کند. لذا، به‌منظور بررسی عملکرد و شناسایی منابع ژنتیکی متحمل، 15 اکوتیپ زیره سبز (Cuminum cyminum L.) در دو آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار، در دو سال زراعی متوالی 1400- 1398) در کرج مورد ارزیابی قرار گرفتند. در آزمایش نرمال، از کاشت تا پایان دوره رشد و در آزمایش تنش خشکی، از کاشت تا 50 درصد گل‌دهی آبیاری گردیدند. نتایج نشان داد که تنش خشکی موجب کاهش عملکرد و اجزاء عملکرد اکوتیپ­های زیره سبز شد. بیشترین عملکرد دانه، (103 گرم در مترمربع) مربوط به اکوتیپ تربت جام 8 در شرایط آبیاری نرمال بود که با اکوتیپ­های افغانی، خراسان-بیرجند، یزد 7، تربت جام 9 و سبزوار در یک گروه آماری قرار گرفتند. کمترین مقدار این شاخص (8/65 گرم در مترمربع) مربوط به اکوتیپ خراسان رضوی 12 بود. عملکرد دانه اکوتیپ افغانی، در شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی یکسان بود. اکوتیپ خراسان رضوی 12 نیز اکوتیپ حساس به تنش خشکی بود، زیرا کمترین عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه را در شرایط تنش خشکی داشت. تنش خشکی موجب افزایش درصد اسانس و کاهش عملکرد اسانس زیره سبز نسبت به آبیاری نرمال شد و در میان اکوتیپ­ها، بیشترین درصد اسانس زیره سبز مربوط به اکوتیپ افغانی بود. تنش خشکی، کاهش عملکرد اکوتیپ­های مورد مطالعه زیره سبز را به همراه داشت، امّا در این میان، اکوتیپ افغانی را می­توان به‌عنوان اکوتیپ مقاوم به تنش و دارای اسانس مطلوب معرفی کرد.

کلیدواژه‌ها

اسانس؛ آبیاری؛ تنش‌های محیطی؛ عملکرد دانه

مراجع