تبیین مرکبهای گروهی در فارسی در چارچوب صرف توزیعی و رویکرد هارلی (2008) و صدیقی (2009)

زبانشناسی و گویش های خراسان

مقاله 2، دوره 16، شماره 4 - شماره پیاپی 37، زمستان 1403، صفحه 50-25   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jlkd.2024.88954.1257

نویسندگان

ام البنین خزایی¹؛ شجاع تفکری رضایی^{* 2}؛ ناهید اسلامی هنر³؛ هدی مردوخی³

¹دانشجوی دکتری زبانشناسی، دانشگاه رازی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.

²دانشیار گروه ادبیات انگلیسی و زبانشناسی، دانشگاه رازی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.

³دانشجوی دکتری زبانشناسی، دانشگاه رازی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر به مرکب‌های گروهیِ زبان فارسی در چارچوپ صرف توزیعی و رویکرد هارلی ( 2008) و صدیقی( 2009) پرداخته است. هدف این جستار مشخص‌کردن وجود یا نبود این عناصر در زبان فارسی و توصیف و تبیین شیوۀ ساخته‌شدن آنها بر‌اساس ساخت‌و‌کار موجود در نظریۀ مذکور بوده است. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد که در این زبان دو نوع مرکب دیده‌می‌شود که مرکب نوع اول دارای ساخت های دارای _N/A [N/A + NP] و _N[S + NP] و مرکب نوع دوم دارای ساخت _N/A[N/A + PP] است. در ساخت‌هایی مانند «بادمجان‌دور‌قاب‌چین» و «دست‌از‌جان‌شسته» مشخص شد که در این زبان یک مرکب گروهی در جایگاه غیر‌هستۀ مرکب گروهی دیگری واقع می‌شود که تایید‌کنندۀ نظر پفل(2017) است. همچنین نتایج نشان می‌دهد که ساخت مرکب‌های گروهی در فارسی به روش اشتقاق سطح صفرِ هارلی(2008) است، به‌این‌صورت که یک هستۀ نقشیِ اسم‌ساز  یا صفت‌ساز از طریق وند‌افزایی به گروه نحوی ضمیمه می‌شود و از طریق قانون درونداد- بروندادِ پفل(2015-2017) در درون بافت به اسم یا صفت تبدیل می‌شود. بر‌اساس این مشخص شده ‌است که مرکب‌های گروهیِ فارسی دارای ساخت NN و AN هستند. داده‌های این پژوهش که برگرفته از شّمِ زبانیِ نویسندگان و طباطبایی (1387) است و تحلیلی که برای آنها ارائه شد موید این باور زیربنایی موجود در صرف توزیعی است که صرف ساختِ متناسبی از نحو است که در چارچوب برنامۀ کمینه‌گرا شکل می‌گیرد. به‌بیانی دیگر، در صرف توزیعی توصیف صریحی از ساخت واژه ارائه می‌شود.

کلیدواژه‌ها

مرکب گروهی؛ صرف توزیعی؛ اشتقاق سطح صفر؛ قانون درونداد- برونداد؛ زبان فارسی

مراجع