ارزیابی عملکرد و اجزاء عملکرد اکوتیپ‌های مختلف سیاهدانه (Nigella sativa L.) به تاریخ کاشت‌ در گرگان

بوم شناسی کشاورزی

مقاله 9، دوره 16، شماره 4 - شماره پیاپی 62، زمستان 1403، صفحه 745-762   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/agry.2024.89219.1206

نویسندگان

محمدصادق اشرفی¹؛ فرشید قادری فر^{* 1}؛ الیاس سلطانی²؛ ابراهیم زینلی¹؛ آسیه سیاهمرگویی¹

¹گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

²گروه علوم زراعی و اصلاح نباتات، دانشکدگان ابوریحان، دانشگاه تهران، پاکدشت، ایران.

چکیده

به­منظور ارزیابی اکوتیپ­های مختلف سیاهدانه (Nigella sativa L.) در پاسخ به تاریخ کاشت، آزمایش مزرعه­ای با چهار تاریخ کاشت در سال زراعی 1399-1400 در شهرستان گرگان به اجرا در آمد. آزمایش به‌صورت کرت­های خرد شده در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار صورت گرفت که در آن چهار تاریخ کاشت 28 آذرماه، 28 دی­ماه، 28 بهمن­ماه و 28 اسفندماه به­عنوان فاکتور اصلی و 13 اکوتیپ (جمع‌آوری شده از نقاط مختلف ایران) به­عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. در این تحقیق، صفات ارتفاع بوته، تعداد شاخه در بوته، تعداد فولیکول در بوته، تعداد دانه در فولیکول، وزن هزار دانه و عملکرد دانه اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که با تأخیر در کاشت، کلیه صفات اندازه­گیری شده کاهش یافت. بیشترین عملکرد دانه از تاریخ کاشت اول (1245 کیلوگرم در هکتار) حاصل شد. همچنین از اکوتیپ­های خواف، سرایان، بجستان، زابل و اصفهان بیشترین عملکرد دانه به‌دست آمد. با تأخیر در کاشت، عملکرد دانه اکوتیپ­های پرعملکرد به‌صورت خطی کاهش یافت (9-8 کیلوگرم در هکتار به‌ازای هر روز تأخیر در کاشت)، با این تفاوت که کاهش عملکرد دانه در اکوتیپ بجستان (8/5 کیلوگرم در هکتار به‌ازای هر روز تأخیر در کاشت) کمتر از سایر اکوتیپ­ها بود که بیانگر سازگاری بالای این اکوتیپ به تاریخ کاشت و شرایط محیطی گرگان می­باشد. همچنین همبستگی مثبت و معنی‌داری بین عملکرد دانه با صفات ارتفاع بوته (73/0)، تعداد شاخه در بوته (56/0)، تعداد فولیکول در بوته (83/0)، تعداد دانه در فولیکول (84/0) و وزن هزار دانه (55/0) وجود داشت. به‌طور کلی، نتایج این تحقیق نشان داد که تاریخ کاشت و اکوتیپ تأثیر معنی­داری بر عملکرد دانه سیاهدانه دارند و ازاین‌رو، توصیه می­شود که برای حصول عملکرد دانه بالاتر در گرگان، اکوتیپ­های پرعملکرد در آذرماه کاشت شود و برای تأیید نهایی آزمایشات تکمیلی در این منطقه صورت گیرد.

کلیدواژه‌ها

شرایط محیطی؛ گیاهان فراموش شده؛ گیاه دارویی

مراجع