روششناسی تشخیص اهمیت احکام در فرض تزاحم و کارآمدی آن در حل مسائل فقهی؛ مطالعۀ موردی نظرات شهید صدر | ||
| فقه و اصول (Fiqh va uṣūl) | ||
| مقاله 11، دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 144، بهار 1405، صفحه 279-299 اصل مقاله (911.19 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2025.90887.1876 | ||
| نویسندگان | ||
| مجتبی مصلح1؛ سعید نظری توکلی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از مرجحات باب تزاحم، تقدیم اهم بر مهم است؛ هرچند برخی از عالمان اصول فقه با طرح نظریهٔ وحدت مرجح، سایر مرجحات را به آن باز گرداندهاند. باوجود مطالعات گسترده، نسبت به چگونگی شناخت اهم از مهم، به قدر کافی توجه نشده و گاه در بررسی برخی مسائل فقهی (همچون مسئلهٔ تزاحم حج با نذر)، از شاخصههایی یاد کردهاند. در این میان، شهید صدر شش معیار برای شناخت اهمیت یک حکم شرعی نسبت به دیگر احکام بر شمرده است. در این پژوهش که بهروش توصیفیتحلیلی و با استناد به منابع کتابخانهای انجام شده در پی آنیم میزان کارآمدی معیارهای ششگانه را در علاج تزاحم احکام بسنجیم. یافتههای پژوهش نشان میدهد، «تصریح به اهمیت در متون روایی» و «مناسبت حکم و موضوع»، از اعتبار کافی برای شناخت اهمیت یک حکم شرعی نسبت به حکم دیگر برخوردار است، ولی «اطلاق دلیل»، «توجه به ویژگیهای یک عمل در متون روایی»، «شدت تهدید بر ترک واجب» و «کثرت تنصیص»، بهسبب فقدان دلیل معتبر، قابل پذیرش نیستند. با این وجود، بر فرض اینکه شاخصههای ششگانه، اهمیتِ قطعی یکی از دو متزاحم را اثبات نکنند، برخی از آنها نشانگر اهمیت احتمالی هستند که به نظر شهید صدر، برای تقدم یک حکم شرعی کافی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اهم و مهم؛ تزاحم؛ حکم شرعی؛ شهید صدر؛ مسئلهٔ فقهی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 416 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 662 |
||