امکانسنجی اِعمال واکنش جزایی در قبال رفتارهای غیرعمدی در فقه جزایی | ||
| فقه و اصول (Fiqh va uṣūl) | ||
| مقاله 5، دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 144، بهار 1405، صفحه 85-109 اصل مقاله (1.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2025.89936.1838 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیه سلیمانی* 1؛ شهرام ابراهیمی2؛ محمد هادی صادقی2؛ فضل اله فروغی2 | ||
| 1استادیار رشتۀ حقوق، موسسه آموزش عالی ارم شیراز، شیراز، ایران | ||
| 2دانشیار رشته حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر بهمثابۀ درآمدی بر ملاکِ توصیف مجرمانۀ رفتارها، در مقام توجیه شرعی وصفگذاری کیفری رفتارهای غیرعمدی برآمده و درصددِ پاسخ به این سؤال است که آیا در فقه اسلامی میتوان رفتارهای غیرعمدی را مشمول واکنش جزایی دانست؟ یافتههای پژوهش که بهشیوۀ توصیفیتحلیلی صورت گرفته بیانگر آن است که در فقه جزایی رفتاری که پدیدارشدن مفسده و ضرر در آن محتمل است بهدلیل عدوان مورد نهی واقع شده است؛ زیرا مجازات بهمعنای اخص و واکنش جزایی متوقف بر احراز قبح فاعلی است و تقصیر در رفتارهای غیرعمدی، وصف رفتار محتملالضرر است که غالباً آگاهانه صورت میگیرد و میتواند در زمینۀ قبح فاعلی قلمداد شود. همچنین بهدلیل محوریتداشتن رفتار در اِعمال واکنش جزایی، از برخی آیات و روایات، اقتضائات کلان و تخصیصناپذیر قاعدۀ عقلی، وجوب دفع ضرر محتمل استفاده میشود که ارتکاب رفتارهای عدوانی نیز معصیت است و میزان احتمال قطعی آثار زیانبارِ رفتار، عاملی برای ممنوعیت این دسته از رفتارها به جهت احتیاط و پیشگیری است، چنانکه طبق برخی آیات قرآن کریم هرچند خطا از جهت غیرعمدیبودن، مؤاخذهبردار نیست، اما اگر منشأ ارادی داشته باشد و عمداً ترک تحفّظ شود، زمینه برای مؤاخذه وجود دارد، همچنانکه از دیدگاه مفسران طلب مغفرت در رفتارهای خطایی فرع بر قابلیت مؤاخذه در آنهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تقصیر؛ دفع ضرر محتمل؛ عدوان؛ معصیت؛ مؤاخذه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 316 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 793 |
||