تأثیر محلول‌پاشی سیتوکنین و چین‌ برداشت بر تولید اسانس و خصوصیات رویشی آویشن (Thymus vulgaris L.)

پژوهشهای زراعی ایران

مقاله 3، دوره 23، شماره 1 - شماره پیاپی 77، بهار 1404، صفحه 31-44   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jcesc.2024.87425.1315

نویسندگان

یاسین نوروزی¹؛ مختار قبادی^{* 1}؛ محسن سعیدی¹؛ دانیال کهریزی²؛ هولیا دوگان³

¹گروه تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

²گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

³گروه تولیدات گیاهی و دامی، دانشگاه یوزگات، یوزگات، ترکیه

چکیده

آویشن (Thymus vulgaris L.) گیاهی چندساله از تیره Lamiaceae و بومی مدیترانه است. عملکرد گیاه آویشن تحت تأثیر عوامل محیطی و مدیریت کشاورزی قرار می‌گیرد. با هدف بررسی اثر محلول‌پاشی سیتوکینین (از نوع بنزیل آمینوپورین) در چین‌های برداشت بر عملکرد اسانس و رشد رویشی گیاه آویشن، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه رازی در سه سال متوالی 1397، 1398 و 1399 اجرا شد. چین‎های برداشت (اواخر خرداد و اواخر شهریور) به‌عنوان فاکتور اول و غلظت‌های سیتوکینین (صفر، 100، 200 و 400 میکرومولار، از منبع بنزیل آمینوپورین) به‌عنوان فاکتور دوم بودند. نتایج تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که اثر چین روی صفات ارتفاع بوته، قطر ساقه، تعداد شاخه جانبی، وزن خشک‌های برگ، ساقه و کل و عملکرد اسانس معنی‌دار، ولی بر درصد اسانس معنی‌دار نبود. همچنین، محلول‌پاشی سیتوکینین روی تمام صفات قید‌شده معنی‌دار گردید. اثر متقابل چین × محلول‌پاشی روی صفات تعداد شاخه جانبی، وزن خشک برگ و ساقه، وزن خشک کل و عملکرد اسانس معنی‌دار بود. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که بیشترین ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، وزن خشک برگ، وزن خشک ساقه و وزن خشک کل (4355 کیلوگرم در هکتار) با محلول‌پاشی 400 میکرومولار سیتوکینین به‌‌دست آمد. بیشترین درصد اسانس (2.35 درصد) و عملکرد اسانس (59.95 کیلوگرم در هکتار) به‌ترتیب با محلول‌پاشی 200 و 400 میکرومولار سیتوکینین در چین اول حاصل شد. به‌طور کلی، نتایج این مطالعه نشان داد که محلول‌پاشی سیتوکینین در چین اول برداشت تأثیر بیشتری داشت و ارتفاع بوته (16 درصد)، تعداد شاخه جانبی (59 درصد)، وزن خشک برگ (200 درصد)، وزن خشک کل (194 درصد) و عملکرد اسانس (108-217 درصد) را افزایش داد. همچنین، با افزایش سن گیاه (سال سوم) این افزایش عملکرد بیشتر بود.

کلیدواژه‌ها

تنظیم‌کننده رشد؛ عملکرد؛ غلظت؛ ماده خشک برگ

مراجع