تجمع و انتقال مواد پرورده در تریتیکاله (X Triticosecale Wittmack) کشت ‌مخلوط ‌شده با نخود (Cicer arietinum L.) تحت تأثیرکاربرد کود زیستی-آلی و کم‌آبیاری

بوم شناسی کشاورزی

مقاله 7، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 64، تابستان 1404، صفحه 303-321   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/agry.2025.90340.1217

نویسندگان

آیدا رشیدی پور¹؛ وحید براتی^{* 1}؛ مهدی نجفی قیری²

¹بخش اگرواکولوژی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، ایران

²بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، ایران

چکیده

با توجه به تأثیر قابل توجه مواد پرورده تجمع‌یافته در دوره رشد رویشی بر عملکرد دانه غلات در شرایط تنش آبی انتهای فصل، آزمایشی به‌صورت طرح اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب - دانشگاه شیراز در سال زراعی 1399-1398 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو سطح آبیاری [مطلوب (شاهد): آبیاری براساس نیاز آبی گیاه تا مرحله رسیدگی فیزیولوژیک و کم‌آبیاری (تنش آبی): آبیاری براساس نیاز آبی گیاه تا مرحله شیری] به­عنوان عامل اصلی و سه منبع کودی [شیمیایی: 50 کیلوگرم فسفر بر هکتار + 150 کیلوگرم نیتروژن بر هکتار، تلفیقی: 25 کیلوگرم فسفر بر هکتار + 75 کیلوگرم نیتروژن بر هکتار + 20 تن کود گوسفندی بر هکتار + تلقیح با باکتری­های سودوموناس فلورسنس و آزوسپیریلوم براسیلنس)، زیستی-آلی: 40 تن کود گوسفندی بر هکتار + تلقیح با باکتری­های سودوموناس فلورسنس و آزوسپیریلوم براسیلنس] و دو نوع سامانه کشت [کشت خالص تریتیکاله (X Triticosecale Wittmack) (رقم هاشمی) و کشت مخلوط تریتیکاله – نخود (Cicer arietinum L.) (رقم داراب) (1:1)] به­عنوان عوامل فرعی بودند که به­صورت فاکتوریل در کرت­های اصلی قرار گرفتند. نتایج آزمایش نشان داد که بیشترین مقدار انتقال مجدد مواد در شرایط مطلوب رطوبتی در سامانه کود تلفیقی (9/2271 کیلوگرم بر هکتار) و در سامانه کشت مخلوط تریتیکاله با نخود (4/2188 کیلوگرم بر هکتار) به دست آمد. کم‌آبیاری، انتقال مجدد مواد پرورده و کارآیی انتقال مجدد مواد پرورده در هر دو سامانه کشت را نسبت به شرایط مطلوب رطوبتی کاهش داد، به‌طوری‌که کمترین میزان کاهش در این صفات (به­ترتیب 5/16 و 3/4 درصد) در الگوی کشت مخلوط نسبت به کشت خالص مشاهده شد. همچنین کمترین میزان کاهش انتقال مجدد مواد پرورده و کارآیی انتقال مجدد مواد پرورده به‌واسطه کم‌آبیاری نسبت به شرایط مطلوب رطوبتی با کاربرد به‌ترتیب کود زیستی-آلی (0/16 درصد) و کود تلفیقی (3/2 درصد) به دست آمد. عملکرد دانه همبستگی خطی و مثبت با انتقال مجدد مواد پرورده در شرایط مطلوب و کم‌آبیاری نشان داد (ترتیب R² = 0.65 و R² = 0.95). بنابراین، به‌منظور افزایش انتقال مجدد مواد پرورده و به‌دنبال آن افزایش عملکرد دانه، کشت تریتیکاله به‌صورت مخلوط با نخود و همچنین استفاده از سامانه تلفیقی در شرایط مطلوب رطوبتی توصیه می­شود. به‌علاوه، چنانچه احتمال بروز تنش آبی در انتهای فصل رشد تریتیکاله وجود داشته باشد، با توجه به کاهش کمتر انتقال مجدد مواد پرورده در شرایط تنش نسبت به مطلوب در شرایط کاربرد کود زیستی- آلی نسبت به سایر سامانه­های کودی و استفاده از کشت مخلوط نسبت به خالص قابل توصیه است.

کلیدواژه‌ها

شاخص برداشت؛ عملکرد دانه؛ کارآیی انتقال مجدد مواد پرورده؛ مشارکت مواد پرورده قبل از گلدهی

مراجع