تحلیل جادوی مجاورت در آفرینش موسیقی و معنا در حماسه «مجد الاسلام» اثر احمد محرم با تکیه‌بر نظریه شفیعی کدکنی

زبان و ادبیات عربی

دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 37، تابستان 1403، صفحه 53-73   

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jallv16.i2.2412-1489

نویسندگان

رمضان رضائی^{* 1}؛ زهرا نصری²؛ محمدرضا اسلامی³

¹دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

²دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اراک، اراک، ایران

³استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

چکیده

جادوی مجاورت یکی از مهم‌ترین مباحث در تحلیل ساختار موسیقایی شعر است که موردتوجه پژوهشگران واقع‌شده و شامل محورهای همنشینی و جانشینی است. جادوی مجاورت به معنای توازن­های موسیقایی و آوایی در متن است. محورهای جانشینی و همنشینی از مهم­ترین ابزارهای مطرح شده در نقد فرمالیستی و علم معناشناسی به شمار می­آیند. رابطه جانشینی، پیوند موجود میان واحدهایی است که به جای هم انتخاب می­شوند و در همان سطح، واحدهای تازه­ای پدید می­آورند. در محور همنشینی ارتباط واژه با واژه­های پیش و پس از آن بررسی می­شود. موسیقی مشترک بین واژه­ها بدون در نظر گرفتن بعد معنایی آن­ها منجر به حضور واژه­ها در کنار هم می­گردد. محور جانشینی و همنشینی شیوه­ای برای تعیین ویژگی­های سبک هنری و ادبی به شمار می­آید. این پژوهش قصد دارد تأثیر جادوی مجاورت را در آفرینش معنا و موسیقی به روش توصیفی -  تحلیلی در حماسة «مجد الإسلام» واکاوی نماید. عاملی که بر ضرورت انجام این جستار تأکید می­کند، تبیین روش­های مؤثر در آفرینش معنا، هارمونی و موسیقی شعر احمد محرم و کشف زیبایی­های فنی و سبکی در حماسه «مجد الإسلام» برای مخاطب است. یافته­های این جستار حاکی از آن است که رابطه جانشینی  و همنشینی موجب انسجام و اتحاد معنایی در حماسه «مجد الإسلام» شده است. هم­نشینی درست کلمات، عرصه را برای تمایز سبک این اثر حماسی فراهم کرده است. به­کارگیری صنایع ادبی و همنشینی آن­ها در کنار هم و بهره­مندی از مشخصات آوایی سبب هماهنگی و ایجاد موسیقی ویژه­ای در این اثر شده است و بدین ترتیب مفاهیم و معناها با تأکید بیشتری ذکر شده است. گزینش صحیح واژه­ها در این اثر حماسی موجب توجه بیشتر مخاطب به اشعار احمد محرم می­شود؛ چراکه هنگامی‌که واژه­ای در معنای صحیح استفاده شود انسان مشتاق آن شده و این موسیقی برخاسته از کلمات سبب فخیم شدن سخن می­شود.

کلیدواژه‌ها

جادوی مجاورت؛ روابط جانشینی و همنشینی؛ موسیقی درونی؛ احمد محرم؛ حماسه مجد الإسلام

مراجع