تأثیر شادابی اجتماعی در رابطه بین جهت گیری مذهبی و تمایل به اشتراک گذاری دانش در میان معلمان

پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

مقاله 9، دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 30، آبان 1404، صفحه 193-216   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/infosci.2025.92229.1233

نویسندگان

علی بیرانوند¹؛ غلام رضا قاسم نژاد²؛ کریم علی کرمی^{* 3}

¹دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

²استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

³مربی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

مقدمه و اهداف: جهت‌­گیری مذهبی می­تواند موجب قبول مسئولیت اجتماعی شود. از طرفی قبول مسئولیت اجتماعی می­تواند موجب شکل­‌گیری شادابی اجتماعی شود. بر این‌ اساس، هدف پژوهش حاضر این است که به مطالعه رابطه بین جهت‌­گیری مذهبی، شادابی اجتماعی و تمایل به اشتراک­‌گذاری دانش در میان معلمان شاغل در آموزش‌وپرورش استان البرز بپردازد.
روش‌­­ها: پژوهش حاضر از نوع کاربردی است که به شیوه توصیفی پیمایشی صورت گرفته ­است؛ زیرا در این پژوهش روابط میان متغیرها در قالب مدل علی مورد بحث قرار گرفت. جامعه پژوهش شامل معلمان شاغل در آموزش‌وپرورش استان البرز در سال 1403 بودند. به کمک نمونه‌گیری تصادفی ساده و با استفاده از فرمول کوکران از میان 25300 معلم شاغل، 379 نفر به‌عنوان نمونه آماری انتخاب گردید. ابزار گردآوری داده‌­ها پرسشنامه­ جهت­‌گیری مذهبی آلپورت و رز، پرسشنامه شادابی لیندنبرگ و پرسشنامه اشترا­ک­گذاری دانش جین و دیگران است. ضریب آلفای کرونباخ محاسبه‌شده برای سنجش پایی ابزارهای مزبور به‌ترتیب 81/0، 82/0، و 71/0 محاسبه گردید. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌­ها از روش تحلیل مسیر به کمک نرم­افزار لیزرل استفاده گردید.
یافته‌­ها: یافته‌­ها نشان می­دهد که جهت­‌گیری مذهبی درونی بر تمایل به اشتراک­‌گذاری دانش اثر مستقیم و مثبت دارد؛ اما جهت­‌گیری مذهبی بیرونی بر تمایل به اشتراک­‌گذاری دانش تأثیر معنا­داری ندارد. همچنین جهت‌­گیری مذهبی درونی بر همه ابعاد شادابی اجتماعی اثر مستقیم و مثبت دارد. درحالی‌که جهت‌گیری مذهبی بیرونی بر همه ابعاد شادابی اجتماعی اثر مستقیم و منفی دارد. همچنین همه ابعاد شادابی اجتماعی بر تمایل به اشتراک‌­گذاری دانش معلمان دارای اثر مستقیم و معنادار است. همچنین در بررسی مدل علی ارائه‌شده پژوهش مشاهده می­شود که میزان واریانس تبیین شده تمایل به اشتراک­‌گذاری دانش برابر با 48/0 است که نشان می‌دهد 48 درصد از تغییرات تمایل به اشتراک­‌گذاری دانش توسط متغیرهای درون‌زا و برون‌زای موجود در مدل تبیین می‌شود.
بحث و نتیجه‌­گیری: جهت­‌گیری مذهبی درونی از طریق شادابی اجتماعی بر تمایل به اشتراک­‌گذاری دانش معلمان دارای اثر غیرمستقیم و مثبت است. برخلاف جهت­گیری مذهبی درونی، جهت­‌گیری بیرونی از طریق شادابی اجتماعی بر تمایل به اشتراک‌­گذاری دانش معلمان اثر غیرمستقیم و منفی دارد.
اصالت: رابطه بین جهت‌­گیری مذهبی، شادابی اجتماعی و اشتراک­‌گذاری دانش در میان معلمان آموزش‌و‌پرورش استان البرز برای نخستین بار مورد بررسی قرار گرفته است. از این حیث نتایج این پژوهش می­تواند مورد توجه مدیران آموزش‌و‌پرورش استان البرز قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

جهت‌گیری مذهبی؛ سرمایه اجتماعی؛ شادابی اجتماعی؛ اشتراک‌گذاری دانش. معلمان

مراجع

 Akhshi, N., & Golabi, F. (2015). Social happiness and social participation. Journal of Applied Sociology, 26(3), 139–160. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20085745.1394.26.3.8.6

Aldulaimi, S. H. (2016). Fundamental Islamic perspective of work ethics. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 7(1), 59–76. https://doi.org/10.1108/JIABR-02-2014-0006

Al-Husseini, K. A., Mirghafoorian, F., & Razian, S. (2020). Structural Model of Explaining Social Problem Solving Skills in Teachers Based on Organizational Culture and Religious Orientation: The Mediating Role of Intellectual Property. International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 7(10), 192–212. DOI: 10.18415/ijmmu.v7i10.2137

Ali, M., Lei, S., & Wei, X.-Y. (2018). The mediating role of the employee relations climate in the relationship between strategic HRM and organizational performance in Chinese banks. Journal of Innovation & Knowledge, 3(3), 115–122. https://doi.org/10.1016/j.jik.2016.12.003

Allport, G. W., & Ross, J. M. (1967). Personal religious orientation and prejudice. Journal of Personality and Social Psychology, 5(4), 432. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0021212

Ashairi, T., & Parvar, T. J. (2023). Factors affecting social vitality: Meta-analysis of researches.

Azila-Gbettor, E. M., Novixoxo, J. D., & Honyenuga, B. Q. (2024). Navigating the nexus of citizenship fatigue and knowledge sharing: the influence of employee vitality and tenure among university lecturers. Journal of Workplace Learning. https://doi.org/10.1108/JWL-03-2024-0057

Babaei, Omid. (2024). Meta-analysis of religiosity and happiness studies in Iran (Researches Related to religiosity and happiness from 2007 to 2021). Social Welfare, 24(93), 87-133. https://doi.org/10.32598/refahj.24.93.4450.1

Badar, K., Aboramadan, M., Alhabil, W., Dahleez, K. A., & Farao, C. (2024). Does employee relations climate mediate the effect of Islamic work ethics on organizational performance? Evidence from Qatar. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 15(8), 1205–1221. https://doi.org/10.1108/JIABR-07-2022-0164

Biranvand, A., Mohammadi Ostani, M., & Ghannatian, S. (2024). The Effect of Knowledge Management Systems and Knowledge Sharing on the Performance and Loyalty of Librarians. Sciences and Techniques of Information Management, 10(1), 239–264. https://stim.qom.ac.ir/article_2800.html.(In Persian)

Chaudhary, A., Islam, T., Ali, H. F., & Jamil, S. (2023). Can paternalistic leaders enhance knowledge sharing? The roles of organizational commitment and Islamic work ethics. Global Knowledge, Memory and Communication, 72(1/2), 98–118. https://doi.org/10.1108/GKMC-06-2021-0109

Donate, M. J., & de Pablo, J. D. S. (2015). The role of knowledge-oriented leadership in knowledge management practices and innovation. Journal of business research, 68(2), 360-370. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2014.06.022

Eni, L. N., Saha, S., Hossain, M. A., & Rahaman, M. M. (2025). Investigating the linkage between knowledge sharing attitude, self-efficacy, and behavior in Bangladeshi information technology sector: Knowledge sharing intention as a mediator. Heliyon, 11(1). https://www.cell.com/heliyon/fulltext/S2405-8440(24)17430-0

Fahrezi, S. Y., Na'imah, T., Nur'aeni, N. A., & Dwiyanti, R. (2024). Kebahagiaan siswa boarding school: menelaah peran penting orientasi religius dan kualitas pertemanan. Inteligensi: Jurnal Ilmu Pendidikan, 7(1), 38-52. https://doi.org/10.33366/ilg.v7i1.5714

Gonçalves, T., Muñoz-Pascual, L., & Curado, C. (2024). Is knowledge liberating? The role of knowledge behaviors and competition on the workplace happiness of healthcare professionals. Journal of Health Organization and Management. https://doi.org/10.1108/JHOM-12-2022-0382

Helliwell, J. F., Huang, H., Wang, S., & Norton, M. (2020). Social environments for world happiness. World Happiness Report, 2020(1), 13–45. https://www.jstor.org/stable/pdf/resrep25851.5.pdf

Isa, R. M., & Naheed, K. (2018). Islamic Work Ethics And Tacit Knowledge Sharing: Autonomous Motivation As Mediator. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, 44, 401-411. https://doi.org/10.15405/epsbs.2018.07.02.43

Isaak, S. L., James, J. R., Radeke, M. K., Krauss, S. W., Schuler, K. L., & Schuler, E. R. (2017). Assessing religious orientations: Replication and validation of the Commitment-Reflectivity Circumplex (CRC) Model. Religions, 8(10), 208. https://doi.org/10.3390/rel8100208

Islam, T., Ahmad, S., Kaleem, A., & Mahmood, K. (2021). Abusive supervision and knowledge sharing: moderating roles of Islamic work ethic and learning goal orientation. Management Decision, 59(2), 205–222. https://doi.org/10.1108/MD-08-2019-1069

Islam, T., & Chaudhary, A. (2024). Impact of workplace bullying on knowledge hiding: The mediating role of emotional exhaustion and moderating role of workplace friendship. Kybernetes, 53(1), 238–255. https://doi.org/10.1108/K-06-2022-0842

Jain, K. K., Sandhu, M. S., & Goh, S. K. (2015). Organizational climate, trust and knowledge sharing: insights from Malaysia. Journal of Asia Business Studies, 9(1), 54-77. https://doi.org/10.1108/JABS-07-2013-0040

Jaswal, N., Sharma, D., Bhardwaj, B., & Kraus, S. (2024). Promoting well-being through happiness at work: a systematic literature review and future research agenda. Management Decision, 62(13), 332–369. https://doi.org/10.1108/MD-08-2023-1492

Javaid, M. (2020). Framing psychological factors effect on knowledge sharing behaviour: moderating role of islamic work ethics. Universiti Tun Hussein Onn Malaysia. http://eprints.uthm.edu.my/31/

Junoh, N., Mustafa@ Busu, Z., Mustapha, A. M., Mohamad, A. M., & Hashim, N. M. (2022). The Reality of Happiness According to Scholars’ Viewpoints: A Systematic Literature Review (SLR) Analysis. In Proceedings (Vol. 82, p. 77). MDPI. https://doi.org/10.3390/proceedings2022082077

Khalid, M., Bashir, S., Khan, A. K., & Abbas, N. (2018). When and how abusive supervision leads to knowledge hiding behaviors: An Islamic work ethics perspective. Leadership & Organization Development Journal, 39(6), 794–806. https://doi.org/10.1108/LODJ-05-2017-0140

Kim, J., & Kim, C. (2016). Perspectives to Understand the Relationship between Religion and Communication. Int J Journalism Mass Comm, 3, 117. http://dx.doi.org/10.15344/2349-2635/2016/117

Krauss, S. W., & Hood Jr, R. W. (2013). A new approach to religious orientation: The commitment-reflectivity circumplex (Vol. 16). Rodopi.https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=lQviAAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=Krauss,+S.+W.,+%26+Hood+Jr,+R.+W.+(2013).+A+new+approach+to+religious+orientation:+The+commitmentreflectivity+circumplex+(Vol.+16).+Rodopi.&ots=R_uxTA523P&sig=YiLGLNHd-gnLd0tv3cG8jgCHRfg#v=onepage&q&f=false

Lee, K.-C., Chang, I.-H., Wang, I.-L., & Chen, R.-S. (2023). Effects of knowledge sharing on sustainable happiness of preschool teachers: The mediating roles of self-efficacy and helping behavior. Current Psychology, 42(16), 13648–13657. https://doi.org/10.1007/s12144-022-02725-8

Lindenberg, S. (1993). Framing, empirical evidence, and applications. Jahrbuch Für Neue Politische Oekonomie, 12, 11–38. https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0,5&cluster=483759296264494182

Ma, H., Xiao, B., Guo, H., Tang, S., & Singh, D. (2022). Modeling entrepreneurial team faultlines: Collectivism, knowledge hiding, and team stability. Journal of Business Research, 141, 726–736. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.11.080

Maba, A. P. (2023). The Relationship of Religiosity towards Students’ Perceived Teacher Management Skills and Its Implications for Guidance and Counseling Practice. Jurnal Iqra’: Kajian Ilmu Pendidikan, 8(1), 1–8. https://doi.org/10.25217/ji.v8i1.2587

Mallasi, H., & Ainin, S. (2015). Investigating knowledge sharing behaviour in academic environment. Journal of Organizational Knowledge Management, 2015(2015), 1–19. https://www.airitilibrary.com/Article/Detail/21660808-201512-201606150038-201606150038-c1-20

Momeni, M., Khajenoori, B., & Hoshiar, A. (2015). Investigating the relationship between religiosity and social hopefulness among female high-school students in Shiraz. Journal of Applied Sociology, 26(3), 195-208. https://jas.ui.ac.ir/article_18413_en.html. (In Persian)

Nair, R. S., & Sivakumar, V. (2018). Understanding the effect of psychological capital on knowledge sharing intention–the moderating role of happiness at work. ZENITH International Journal of Business Economics & Management Research, 8(11), 1–11. https://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ijor:zijbemr&volume=8&issue=11&article=001

Neymvari, N. E., Abolghasemi, S., & Haghighi, T. H. P. (2024). Structural Equation Modeling of the Relationship Between Parents’ Religious Orientation and Adolescents’ Tendency Towards Critical Thinking and Happiness with the Mediating Role of Cognitive Flexibility. Applied Family Therapy Journal (AFTJ), 5(1), 97–107. https://doi.org/10.61838/kman.aftj.5.1.11

Nezlek, J. B. (2021). Relationships between religiosity and naturally occurring social interaction. Journal of Religion and Health, 60(5), 3454-3466. https://doi.org/10.1007/s10943-020-01079-4

Nguyen, T.-M. (2021). Four-dimensional model: a literature review in online organisational knowledge sharing. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems, 51(1), 109–138. https://doi.org/10.1108/VJIKMS-05-2019-0077

Ormel, J., Lindenberg, S., Steverink, N., & Verbrugge, L. M. (1999). Subjective well-being and social production functions. Social Indicators Research, 46, 61–90. https://link.springer.com/article/10.1023/a:1006907811502

Rahmani K., E. (2016). A Study on the Effect of Social Capital on Social Happiness Considering Social Support and Religion. Journal of Culture-Communication Studies, 16(32), 93-117. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20088760.1394.16.32.4.5.(In Persian)

Sillick, Warren J; & Cathcart, Stuart. (2014). The relationship between religious orientation and happiness: The mediating role of purpose in life. Mental Health, Religion & Culture, 17(5), 494–507. https://doi.org/10.1080/13674676.2013.852165

Sun, Y., & Huang, J. (2019). Psychological capital and innovative behavior: Mediating effect of psychological safety. Social Behavior and Personality: An International Journal, 47(9), 1–7. https://doi.org/10.2224/sbp.8204

Wen, Peihan; & Wang, Ruiquan. (2022). Does knowledge structure matter? Key factors influencing formal and informal knowledge sharing in manufacturing. Journal of Knowledge Management, 26(9), 2275–2305. https://doi.org/10.1108/JKM-06-2021-0478

Zahabi, A. (2025). Reviewing the Effect of Relationship between Religiosity and Social Capital on the level of Community Vitality among Iranian Religious Tourists (Case study of Mashhad). Journal of Islam and Social Sciences, 7(14), 77–91.(In Persian)

         https://soci.rihu.ac.ir/article_1202.html?lang=en

Zaremohzzabieh, Z., & Mohd Rasdi, R. (2025). Revisiting the determinants of knowledge-sharing behavior in organizations: a meta-analytic structural equation model application. Global Knowledge, Memory and Communication, 74(1/2), 1–22. https://doi.org/10.1108/GKMC-02-2022-0034