چرا فقرا گاه رفتارهایی نامعمول دارند؟ تأثیر شناختی کمبود بر تصمیم‌های اقتصادی فقرا (مرور نظام‎مند پژوهش‌های آزمایشگاهی 2012-2024)

علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد

مقاله 8، دوره 22، شماره 2 - شماره پیاپی 52، تابستان 1404، صفحه 231-268   

نوع مقاله: مروری

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/social.2025.93131.1633

نویسندگان

زهرا خدادوست¹؛ سید سعید ملک الساداتی^{* 2}؛ سید محمدجواد رزمی³؛ مهدی فیضی²

¹دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

²استادیار اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³استاد اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

با وجود توسعۀ روزافزون مطالعات شناختی، علوم شناختی در ایران به‎ویژه میان اقتصاددانان مغفول مانده و عدم آشنایی با طراحی و اجرای آزمایش مانع از ورود آن‎ها به این عرصه شده‎‎ است. مروری بر مطالعات آزمایشگاهی در اقتصاد شناختی می‎تواند راه‌گشای پژوهشگران باشد. هدف از انجام این مطالعۀ مروری، بررسی نقش فقر و کمبود بر رفتارهای اقتصادی با تمرکز بر مکانیسم شناختی‎ است. با جستجو در پایگاه‎های Google Scholar، Science Direct، Scopus و Web of Knowledge و با کلیدواژه‎هایی از جمله «Scarcity»، «Decision making»، «Economic preferences»، «Cognitive performance»، «poverty»، «Working memory»، «Inhibitory control»، «Executive function»، «Cognitive load» از میان مقالات متعدد و براساس معیارهای ورود و خروج، تعداد 26 مقاله انگلیسی انتخاب و در چند مرحله به‎طور نظام‌مند بررسی شدند. گزارش با استفاده از دستورالعمل [1]PRISMA (2020) تهیه شده‎ است. یافته‎های پژوهش نشان داد که بیش از 90 درصد مطالعات حاکی از افزایش تنزیل زمانی در اثر کمبود است، اما نتایج بررسی مکانیسم‎های اثرگذار هم‎راستا نیست. 60 درصد مطالعات کاهش ریسک‎پذیری، 20 درصد افزایش آن و 20 درصد عدم ارتباط آن در شرایط کمبود را گزارش کرده‎اند. اضطراب و استرس در کمبود با کاهش ریسک‎پذیری همبستگی دارد، اما قضاوت در مورد علیت یا میانجی‎گری نیازمند بررسی‎های آماری بیش‎تری است. نتایج بررسی انتخاب‎های مصرفی، کاهش سوگیری‎ مالکیت، اثرات زمینه‎ای و توهم علیت اما افزایش سوگیری کمیابی را نشان می‎دهد. با توجه به پیچیدگی فقر و تأثیر آن بر تصمیم‎گیری، اهمیت کنترل عوامل مداخله‎گر و تفاوت شیوه‎های ارزیابی متغیرهای شناختی، اظهارنظر دقیق‎تر در مورد اثر فقر بر تصمیمات اقتصادی و مکانیسم‎های آن نیازمند پژوهش‎های نوآورانه بیش‎تر به‎ویژه با استفاده از نقشه‎برداری مغز است.
1. Preferred Reporting Items for Systematic reviews and Meta-Analyses (PRISMA)

کلیدواژه‌ها

اقتصاد آزمایشگاهی؛ تصمیمگیری؛ عملکردهای شناختی؛ کمبود

مراجع