اثبات شرایط مساعد به حال متهم از منظر فقه امامیه و تطبیق آن با حقوق ایران | ||
| فقه و اصول (Fiqh va uṣūl) | ||
| مقاله 6، دوره 58، شماره 2 - شماره پیاپی 145، تابستان 1405، صفحه 133-153 اصل مقاله (940.91 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2025.86526.1732 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالله غلامی* 1؛ جواد احسانی2؛ محمدعلی شهرآبادی3 | ||
| 1استادیار گروه الهیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| 2دانشآموختهٔ کارشناسی ارشد گروه حقوق و جرمشناسی، دانشکدهٔ حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دماوند، تهران، ایران | ||
| 3دانشجوی دکتری گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران | ||
| چکیده | ||
| پس از طرح دعوی و پذیرش آن ازسوی متهم، گاه وی در توجیه فعل خود مدعی عذری چون دفاع مشروع یا اضطرار میشود که در اصطلاح، شرایط را به حال وی مساعد میکند و انقلاب دعوی صورت میگیرد؛ چراکه این شرایط از عوامل حقوقیِ رافع مسئولیت، موجِّهه یا مخففۀ مسئولیت کیفری هستند. در چنین شرایطی باتوجهبه قاعدهٔ «البینة علی المدعی»، بار اثبات بهطورکلی بر دوش مدعی (که در اینجا متهم است) واقع میشود، اما در حقوق کیفری ایران، اصلِ برائت بهعنوان اصل حاکم، متهم را از اثبات بیگناهی خود بینیاز دانسته است. در مواردی که متهم با طرح ادعاهایی مانند دفاع مشروع، اضطرار یا جنون درصددِ تبرئهٔ خود بر میآید پرسش این است که بار اثبات شرایط مساعد به حال متهم بر عهدهٔ خود اوست یا مقام قضایی؟ این مقاله با روش توصیفیتحلیلی و با استناد به منابع فقه امامیه و قوانین موضوعهٔ ایران به بررسی اثبات شرایط مساعد به حال متهم پرداخته و به این نتیجه رسیده که در نظام حقوقی ایران اگرچه اصل برائت حاکم است، اما در مواردی که متهم ادعای خاصی مطرح کند، بار اثبات آن بر عهدهٔ خود اوست. در این نوشتار موارد عدول فقها از قاعدۀ بینه در حدود، یعنی جرائم حقاللهی محض نیز مطرح شده است که آنان ادعای متهم را بدون نیاز به اثبات پذیرفتهاند. یافتههای این پژوهش میتواند به تعادل میان حقوق متهم و اقتدار نظام قضایی کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اثبات دلیل؛ متهم؛ شرایط مساعد؛ انقلاب دعوی؛ مبانی فقهی اثبات دلیل | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 425 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 449 |
||