پایش و تحلیل زمانی– مکانی پوشش برف و مؤلفه‌های مرتبط با آن در پهنۀ رشته‌کوه البرز

جغرافیا و مخاطرات محیطی

دوره 14، شماره 4 - شماره پیاپی 56، زمستان 1404، صفحه 105-128   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geoeh.2025.94771.1601

نویسنده

وحید صفریان^*

استادیار اقلیم شناسی، گروه آب و هواشناسی،‌ دانشکده منابع طبیعی،‌ دانشگاه کردستان، ‌سنندج، ایران

چکیده

این تحقیق با هدف تحلیل زمانی و مکانی پوشش برف در رشته‌کوه البرز در ماهای سرد سال از دسامبر تا آوریل طی دوره ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۴ انجام شد. در این پژوهش از داده‌های ماهواره‌ای سنجنده MODIS و مدل  FLDASدر محیط تحت وب Google Earth Engine استفاده گردید و شاخص NDSI برای نظارت پوشش برف به‌کار گرفته شد. هم‌چنین متغیرهای عمق برف، آب معادل برف و نرخ بارش لحظه‌ای برف برآورد و تحلیل شدند. نتایج تحقیق نشان داد که حداکثر پوشش برف غالباً در ماه‌های ژانویه و فوریه مشاهده شد و سال ۲۰۰۸ بیش‌ترین پهنۀ پوشش برف را در همه مقیاس‌های زمانی (روزانه، ماهانه و سالانه) به خود اختصاص داد. از سوی دیگر، سال ۲۰۱۲ دارای حداکثر مقدار عمق برف 70.21 سانتی‌متر، آب معادل برف 4.96 سانتی‌متر و نرخ بارش لحظه‌ای 0.058 میلی‌متر بر ساعت بود. این موضوع نشان دهندۀ تمرکز بارش‌های شدید در بخش‌های محدودتر در این سال است. الگوهای زمانی با بهره‌گیری از مدل رگرسیون خطی مورد مطالعه قرار گرفت و مقادیر ضریب تعیین R² برای متغیرهای عمق برف، آب معادل برف و نرخ بارش لحظه‌ای به ترتیب 0.037، 0.038 و 0.007 گزارش شده‌اند. این مقادیر که اغلب پایین هستند، بیانگر آن می‌باشد که نوسانات فصلی و وضعیت جوی نقش مؤثرتری نسبت به زمان در نوسانات ذخایر برف ایفا می‌کنند. ارزیابی‌های مکانی نیز حاکی از آن بود که نواحی مرتفع غربی، مرکزی و شمالی البرز حداکثر تراکم برف را دارند، در حالی‌که دامنه‌های جنوبی به‌دلیل ارتفاع کم‌تر و دمای بالاتر، پوشش برفی پراکنده‌تری دارند. این پژوهش اهمیت ویژۀ نظارت هم‌زمان متغیرهای مختلف برف را در شناخت بهتر از ذخایر آبی زمستان آشکار می‌سازد و پیامدهای تغییر اقلیم در مناطق کوهستانی ایران را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

تحلیل زمانی- مکانی؛ پوشش برف؛ شاخص تفاضل نرمال شده پوشش برف (NDSI)؛ مودیس؛ مدل FLDAS؛ رشته کوه البرز

مراجع