پدیدارشناسی همدلی و رفتار همدلانه

علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد

مقاله 8، دوره 22، شماره 4 - شماره پیاپی 54، زمستان 1404، صفحه 227-262   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/social.2026.95946.1698

نویسندگان

ماهان ساعدی¹؛ مهشید پورحسین^{* 2}؛ صغری ابراهیمی قوام³

¹دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

²دکتری مدیریت منابع انسانی و رفتار سازمانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

³استاد گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

همدلی به‌عنوان یکی از توانایی‌های کلیدی شناخت اجتماعی، نقش مهمی در کیفیت روابط میان‌فردی دارد و می‌تواند اعتماد، رضایت و تاب‌آوری افراد را در تعاملات اجتماعی افزایش دهد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی پدیدارشناختی ادراک افراد از همدلی و رفتارهای همدلانه طراحی شد تا ویژگی‌ها و مؤلفه‌های کلیدی این رفتارها از منظر تجربۀ زیستۀ افراد شناسایی شود. روش پژوهش کیفی و پدیدارشناسی بود و داده‌ها با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته از ۱۲ نفر ساکن شهر سنندج در سال ۱۴۰۴ جمع‌آوری شد؛ نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و تا اشباع داده‌ها انجام گرفت. داده‌ها با روش تحلیل هفت‌مرحله‌ای کلایزی تحلیل شد. یافته‌ها دو مضمون اصلی «حمایت همدلانه» و «درک همدلانه» را نشان دادند. «حمایت همدلانه» شامل مضامین فرعی پشتیبانی، محبت، امنیت‌بخشی، مشورت، مسئولیت‌پذیری، انعطاف‌پذیری و پرهیز از رفتارهای قضاوتی است و نشان‌دهندۀ توجه عملی و واقعی به نیازها و شرایط دیگران است. «درک همدلانه» نیز شامل مضامین فرعی رفتارهای انعکاسی، اهمیت دادن، فهم موقعیت و شرایط دیگران، دیگری به‌مثابه خود، به رسمیت شناختن و نظام فکری مشابه است و توانایی فرد را در فهم و پاسخگویی به احساسات و نیازهای دیگران نشان می‌دهد. نتایج نشان می‌دهند که افراد در روابط میان‌فردی انتظار دارند هم درک شوند و هم حمایت دریافت کنند. درک کردن دیگران زمانی مؤثر واقع می‌شود که فرد بتواند دیگری را به‌مثابه خود در نظر بگیرد و از نگاه او به جهان بنگرد. زمانی‌که فرد بتواند دیگری را درک کند، می‌تواند با نشان دادن شفقت و مهربانی از او حمایت کند. رفتارهای همدلانه با ویژگی‌های متفاوت اما مرتبط، می‌توانند راهنمای عملی برای حرفه‌های مختلف مانند پزشکان، روان‌شناسان و پرستاران باشند و زمینه‌ساز تقویت روابط، امنیت روانی و کیفیت زندگی افراد شوند. درهمین راستا پژوهش حاضر با نشان دادن ابعاد همدلی می‌تواند به‌خوبی چنین راهنمایی‌ای را فراهم کند تا روابط میان‌فردی از این ویژگی انسانی بی‌نصیب نباشند.
 

کلیدواژه‌ها

واژگان‌کلیدی: همدلی؛ رفتار همدلانه؛ پدیدارشناسی؛ روابط میان‌فردی

مراجع