ارزیابی قابلیت اطمینان دادههای شبکهبندی شاخص استانداردشده بارش- تبخیر و تعرق در حوضههای آبریز ایران | ||
| آب و خاک | ||
| مقاله 5، دوره 39، شماره 6 - شماره پیاپی 104، بهمن و اسفند 1404، صفحه 610-589 اصل مقاله (1.88 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jsw.2026.97825.1527 | ||
| نویسندگان | ||
| نادیا پودینه؛ حمید نظری پور* ؛ محمود خسروی | ||
| گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران | ||
| چکیده | ||
| شاخص استاندارد شده بارش- تبخیر و تعرق (SPEI)، از پُرکاربردترین شاخصهای ارزیابی خشکسالی در سطح جهان به شمار میرود. این شاخص، از متغیرهای بارش و دما (به منظور تخمین تبخیر و تعرق) به عنوان دادههای ورودی خود برای ارزیابی خشکسالی استفاده میکند و به این ترتیب به عنوان یک شاخص دومتغیره خشکسالی شناخته میشود. محدودیت دسترسی به دادههای ایستگاهی بلندمدت و یکنواخت در گسترههایی با پیچیدگی ناهمواری و تنوع اقلیمی زیاد (به مانند ایران)، چالش جدی برای پایش دقیق شرایط خشکسالی ایجاد میکند. در این راستا، پایگاه داده شبکهبندی شده جهانی از این شاخص (SPEIbase) مبتنی بر تلفیق دادههای ماهوارهای، مدلهای اقلیمی و دادههای اندازهگیری شده، توسعه داده شده است. بنابراین، این پژوهش به بررسی سطح توافق بین SPEI و SPEIbase بهعنوان ابزارهای ارزیابی خشکسالی در مقیاسهای زمانی 1، 3، 6، 9 و 12 ماهه متمرکز است تا قابلیت اطمینان به جایگزینی آن را بهدلیل وضوح زمانی و مکانی بالا و دسترسی سریعتر فراهم نماید. ارزیابی میزان هماهنگی و توافق بین SPEI و SPEIbase از طریق آزمون همبستگی خطی پیرسون، آزمون وزندار کاپای کوهن و نمودار بلند- آلتمن انجام گرفته است. شاخص SPEI بر مبنای دادههای بارش و دمای مقیاس ماهانه از 43 ایستگاه هواشناسی ایران در دوره 1986 تا 2023 و بر پایه برآورد تبخیر و تعرق پتانسیل مبتنی بر معادله تورنتویت محاسبه شده است. شاخص SPEIbase نیز که بر مبنای مجموعه دادههای سری زمانی اقلیمی نسخه 09/4 واحد تحقیقات اقلیمی و بر پایه برآورد تبخیر و تعرق پتانسیل مبتنی بر معادله پنمن- مانتیث فائو 56، محاسبه شده برای دوره مشابه استخراج شده است. یافتهها بیانگر ضریب همبستگی قوی و توافق زیاد بین SPEI و SPEIbase در اکثر مناطق ایران است. بهطور کلی، میزان همبستگی از مقیاسهای کوتاهتر (1 و 3 ماهه) به مقیاسهای بلندتر (6، 9 و 12 ماهه) افزایش دارد. بهعنوان یافته کلی، SPEIbase در بسیاری از مناطق ایران، بهویژه در نواحی کوهستانی، قابلیت جایگزینی برای دادههای ایستگاهی را دارا میباشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آزمون وزندار کاپای کوهن؛ خشکسالی؛ درجه توافق؛ ضریب همبستگی پیرسون؛ نمودار بلند- آلتمن | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 416 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 206 |
||