اثر تلفیق کودهای آلی-شیمیایی و کود زیستی بر عملکرد، کیفیت اسانس و کارآیی جذب برخی عناصر در رازیانه (Foeniculum vulgare Mill.)

بوم شناسی کشاورزی

مقاله 6، دوره 18، شماره 1 - شماره پیاپی 67، بهار 1405، صفحه 119-138   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/agry.2026.97091.1266

نویسندگان

مائده عطایی‌نژاد؛ محمدرضا مرادی تلاوت^* ؛ سیدعطاء‌الله سیادت؛ علی مشتطی؛ علی قاطعی

گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، خوزستان، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر سیستم‌های مختلف تغذیه‌ای شیمیایی، آلی و زیستی بر عملکرد و جذب عناصر غذایی توسط گیاه رازیانه (Foeniculum vulgare Mill.) به‌صورت کرت‌های خرد‌شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1403-1402 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان اجرا شد. در کرت‌های اصلی سطوح تلفیق کود نیتروژن و کمپوست بقایای نیشکر شامل A₁: شاهد، A₂: 150 کیلوگرم در هکتار نیتروژن (اوره)، A₃: 5/112 کیلوگرم در هکتار نیتروژن + 8 تن در هکتار کمپوست نیشکر، A₄: 75 کیلوگرم در هکتار نیتروژن + 16 تن در هکتار کمپوست نیشکر، A₅: 5/37 کیلوگرم در هکتار نیتروژن + 24 تن در هکتار کمپوست نیشکر و A₆: 32 تن در هکتار کمپوست نیشکر، در کرت‌‌های فرعی نیز تیمار تلقیح بذر با کود زیستی بیوفارم شامل B₀: شاهد و B₁: تیمار بررسی شد. صفات مورد مطالعه شامل عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، درصد و عملکرد اسانس، درصد و جذب نیتروژن، شاخص‌های کارآیی نیتروژن، درصد فسفر، پتاسیم، آهن و روی بود. بیش‌ترین عملکرد دانه در سطح تیمار A₄B₀ و A₂B₁ (به‌مقدار 998 و 938 کیلوگرم در هکتار) حاصل شد. بیش‌ترین درصد اسانس در سطح تیمار A₂ (به‌میزان 26/2 درصد) و بیش‌ترین عملکرد اسانس رازیانه نیز مربوط به سطح تیمارA₂B₁  (به‌میزان 22/13 کیلوگرم در هکتار) بود. بیش‌ترین درصد و جذب نیتروژن در سطح تیمار A₂  (به‌ترتیب 35/2 درصد و 01/68 کیلوگرم در هکتار) بود. بالاترین مقدار کارآیی زراعی نیتروژن مربوط به سطح تیمار A₄B₀ (به‌میزان 85/6 کیلوگرم بر کیلوگرم) بود. بیش‌ترین مقدار جذب فسفر و پتاسیم کل بوته در سطح تیمارA₅  (به‌ترتیب به‌مقدار 8/50 و 75/193 میلی‌گرم بر کیلوگرم) و بیش‌ترین غلظت آهن و روی کل بوته در سطح تیمارA₆  (به‌ترتیب به‌مقدار 01/3 و 56/0 میلی‌گرم بر کیلوگرم) ماده خشک بود. در آزمایش حاضر، بیش‌ترین عملکرد دانه با کاربرد 75 کیلوگرم در هکتار نیتروژن و 16 تن در هکتار کمپوست نیشکر حاصل شد که اختلاف معنی‌داری با کاربرد 150 کیلوگرم در هکتار نیتروژن نداشت، همچنین بیش‌ترین عملکرد بیولوژیک و اسانس با مصرف ۱۵۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و با کاربرد کود زیستی به ‌دست آمد. در واقع، اعمال کود شیمیایی نیتروژن در تلفیق با کود آلی کمپوست نیشکر و نیز کاربرد کود زیستی سبب افزایش عملکرد دانه و اسانس و افزایش جذب عناصر کم‌مصرف و پرمصرف مورد نیاز گیاه رازیانه شد. همچنین اثرات مشابهی در افزایش عملکرد نسبت به کاربرد کودهای شیمیایی داشت که از این طریق می‌توان کودهای تلفیقی را با کودهای شیمیایی جایگزین کرد.

کلیدواژه‌ها

کمپوست نیشکر؛ کود بیولوژیک؛ گیاه دارویی؛ نیتروژن

مراجع