«پاچة ریخته»، ترکیبی ناشناخته در پند پیران

جُستارهای نوین ادبی

مقاله 6، دوره 49، شماره 4 - شماره پیاپی 195، 1395، صفحه 137-146   

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jls.v49i4.61756

نویسنده

محسن صادقی^*

پیام نور

چکیده

پند پیران متنی برجای‌مانده از قرن 5 هجری قمری است. این کتاب، به سبب حفظ شماری از واژه‌های کهن، منبعی ارزشمند برای آگاهی از پیشینة زبان فارسی به شمار می‌رود. هدف این مقاله، بررسی و بیان معنی ترکیبِ نادر و ناشناختة «پاچة ریخته» در این کتاب است. به ‌این منظور، واژه‌های مرتبط با این ترکیب از متون و گویش‌های فارسی استخراج و دسته‌بندی شده‌ و سپس با توجه به شاهدهای موجود مبنی بر حذف همخوان «خ» /x/ در خوشة /xt/، پیوستگی این ترکیب با واژه‌هایی نظیرِ: «آبریت»، «اُری» و «آوری» نشان داده شده ‌است. بر این اساس، منظور از پاچة ریخته، پاچه‌ای است که موی آن پاک شده باشد. در زبان فارسی، مشتقاتی از مصدرِ «رودن» نیز به همین معنی دیده می‌شود. به‌ظاهر، «ریختن» و «رودن»، دو نشانه دارای مدلولی یکسان‌اند که هریک از آن‌ها در دورة زمانی یا قلمرو جغرافیایی مخصوص به خود کاربرد داشته است. واژه‌های گویشی استفاده شده در این مقاله، به کمک واژه‌نامه‌های گویشی و تحقیقات میدانی فراهم آمده است.

کلیدواژه‌ها

پند پیران؛ پاچة ریخته؛ رودن؛ ریختن؛ گویش‌های ایرانی

مراجع