ارزیابی تنوع‌پذیری و شناسایی صفات مؤثر بر عملکرد لاین‌های امیدبخش نخود تحت شرایط تنش خشکی

پژوهش‌های حبوبات ایران

مقاله 11، دوره 11، شماره 2 - شماره پیاپی 22، دی 1399، صفحه 150-163   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/ijpr.v11i2.70383

نویسندگان

سید سعید موسوی^{* 1}؛ محمد رضا عبداللهی¹؛ فاطمه عبدی¹؛ همایون کانونی²

¹گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‎سینا، همدان، ایران

²بخش تحقیقات زراعی باغی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران

چکیده

اولین گام جهت موفقیت در هر برنامه به نژادی، ارزیابی تنوع ژرم‌پلاسم و برآورد پارامترهای ژنتیکی مرتبط با تنوع در صفات مختلف می­باشد. اهداف اصلی این تحقیق، ارزیابی 20 ژنوتیپ نخود با استفاده از روش­های مختلف آماری، برآورد برخی از پارامترهای ژنتیکی صفات مهم اگرومورفولوژیکی و شناسایی مهم­ترین صفات مؤثر بر افزایش عملکرد دانه آن‌ها بود. جهت رسیدن به این اهداف، آزمایشی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار تحت شرایط دیم در مزرعه پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان- ایستگاه سنندج در سال زراعی 1392-1391 انجام شد. هرچند که مقدار زیاد مؤلفه اول و عامل اول، به­عنوان «مؤلفه یا عامل عملکرد و اجزای عملکرد»، مورد نظر بود، ولی مقدار بینابین مؤلفه دوم و عامل دوم، به­عنوان «مؤلفه یا عامل رشد رویشی» پیشنهاد شد. بیشترین هم­راستایی مثبت صفات با مؤلفه و عامل اول، به­ترتیب مربوط به زیست­توده، عملکرد دانه در بوته، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در بوته بود که بر این اساس، صفات زیست­توده، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در بوته، به­عنوان مهم­ترین صفات مؤثر بر افزایش عملکرد دانه تحت شرایط دیم شناخته شدند. به­طور معکوس، افزایش بی‌رویه صفت تعداد شاخه­ اصلی در بوته، بیشترین ارتباط منفی را با مؤلفه و عامل اول، یعنی با عملکرد دانه، نشان داد و به­عنوان نامطلوب­ترین صفت با تأثیر منفی بر عملکرد دانه در شرایط این آزمایش شناسایی شد. پراکنش مطلوب ژنوتیپ­ها در هر چهار ناحیه بای‌پلات­ها بیانگر وجود تنوع ژنتیکی بالا در بین آن‌ها بود. از بین صفات مورد نظر، صفات وزن100دانه، زیست­توده و عملکرد دانه بیشترین تنوع ژنتیکی را نشان دادند. نتایج تجزیه خوشه­ای بیانگر این بود که خوشه دوم، به­عنوان «خوشه عملکرد دانه»، دارای بیشترین فاصله ژنتیکی با اعضای خوشه سوم بود که انجام تلاقی بین ژنوتیپ­های این دو خوشه، منجر به بروز تنوع چشمگیری در اولین نسل تفرق خواهد شد. نتایج تجزیه تابع تشخیص، صحت گروه­بندی تجزیه خوشه­ای را به طور صددرصد تأیید نمود. طبق نتایج این آزمایش، انتخاب برای مقدار بیشتر صفات زیست­توده، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته و مقدار کمتر تعداد شاخه­ اصلی در بوته، منجر به بهبود عملکرد دانه تحت شرایط دیم خواهد شد. از بین صفات، وزن100دانه و زیست‌توده دارای بیشترین تنوع ژنتیکی بودند که از این تنوع موجود می­توان در راستای انتخاب غیرمستقیم جهت بهبود عملکرد دانه در این ژرم‌پلاسم و تحت شرایط دیم استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها

تجزیه به مؤلفه های اصلی؛ تجزیه تابع تشخیص؛ تجزیه خوشه ای؛ تجزیه عاملی؛ تنش خشکی

مراجع