تبیین مفهوم تربیت اجتماعی در دوران کودکی از منظر رویکرد اسلامی عمل

پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت

دوره 13، شماره 1 - شماره پیاپی 25، شهریور 1402، صفحه 53-72   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/fedu.2024.75692.1143

نویسندگان

مریم محمدی نعمت آباد¹؛ نرگس سادات سجادیه^{* 2}؛ خسرو باقری نوع پرست³

¹دانش‌آموخته‌ی کارشناسی ارشد فلسفه تعلیم‌وتربیت دانشگاه تهران، ایران

²استادیار فلسفه تعلیم‌وتربیت دانشگاه تهران، ایران

³استاد فلسفه تعلیم‌وتربیت دانشگاه تهران، ایران

چکیده

هدف اصلی این پژوهش، تبیین مفهوم تربیت اجتماعی در دوران کودکی بر پایه نظریه‌ی اسلامی عمل است. در راستای دستیابی به این هدف از روش مفهوم‌پردازی (بسط مفهومی) استفاده شده است. ابتدا مناقشات مطرح در تربیت اجتماعی دوران کودکی، پیش روی نظریه اسلامی عمل قرار داده شد و موضع این نظریه نسبت به این مناقشات مورد بررسی قرار گرفت. پس از جایابی این نظریه در پیوستار مناقشات تربیت اجتماعی دوران کودکی، مشخص شد این نظریه در قالب دو گزاره‌ی «هویت دو چهره‌ای» و «رشد تعاملی» پیش‌فرض‌های لازم برای ورود به بحث تربیت اجتماعی و مفهوم­پردازی پیرامون آن را دارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مفهوم تربیت اجتماعی در این نظریه از جامعه و فرد فراتر می‌رود و مفهوم والاتری را مدنظر قرار می‌دهد و با محوریت «حق» شکل می‌گیرد. از این رو می‌توان تعریف تربیت اجتماعی در دوران کودکی از منظر این رویکرد را، ایجاد زمینه‌هایی برای «تعامل حق‌مدار» کودک عنوان کرد. از سویی در مفهوم تربیت اجتماعی کودک می­توان بر «جامعه­یاری» کودک تأکید کرد. همچنین ملاحظاتی از قبیل تعامل «هم‌تراز» با همسالان، «تعامل ناهم‌تراز» با بزرگ‌سالان، برداشت از گذشته و آینده به تناسب «نقش­آفرینی اجتماعی» و «معناداری کنونی»، رابطه متوالی کودک با تمامی لایه­های اجتماعی، بهره‌ از روش­های «الگوپردازی»، «محبت اولیه بلاشرط، محبت ثانویه سامان‌مند، انضباط منعطف» و «الزام گفتگویی» در تربیت اجتماعی و «عقلانیت اجماعی» به عنوان معیار عمل اجتماعی؛ در راستای دستیابی به مفهوم تربیت اجتماعی دوران کودکی توسط این نظریه به‌دست‌آمده‌اند

کلیدواژه‌ها

تربیت اجتماعی؛ دوران کودکی؛ رویکرد اسلامی عمل

مراجع